LIVE UPDATES
Bota

Shkenca e vaksinave pas pandemisë

2 May 2021, 07:41 Nga DOSJA
Shkenca e vaksinave pas pandemisë

Virusi i parë të cilit iu bë sekuenca e gjenomës ishte një krijesë e errët e vogël e quajtur MS2. 3569 bazat nukleotide të ARN-së që përmbante u publikuan në vitin 1976, pas një pune kërkimore dhjetëvjeçare në një laborator belg. Gjenomi sars-cov-2, gati nëntë herë më i gjatë, u publikua vetëm disa javë pasi mjekët në Wuhan u shqetësuan për një pneumoni të re. Brenda disa javësh nga publikimi i gjenomës, sekuenca origjinale e saj u bë baza për vaksinat që janë prodhuar sot kundër virusit.

Nuk është për t’u çuditur që mjekësia ka përparuar shumë që nga viti 1976. Por pandemia Covid-19 ka bërë që dekada të tëra progresi kumulativ shkencor, të shpalosen papritur në luftën kundër virusit. Grumbulli i të dhënave, eksperimenteve dhe studimeve ka pasur efekte të thella në pandemi – dhe, në të vërtetë, në të ardhmen e mjekësisë. Kjo është gjithashtu një frymëzim.

Në të gjithë botën, shkencëtarët kanë lënë mënjanë punën e tyre në mënyrë që të luftojnë bashkërisht kundër një armiku të përbashkët. Hapësirat e qeta laboratorike janë kthyer në qendra të zhurmshme për përpunimin e testimeve. Covid-19 ka çuar në kryerjen e rreth 350,000 kërkimesh, shumë prej të cilëve kanë pasur rezultate të menjëhershme.

Baza e gjithë kësaj është zbatimi i gjenetikës në mjekësi në një mënyrë sistematike dhe transformuese – jo vetëm në kuptimin e patologjisë së sëmundjeve, por edhe në gjurmimin e përhapjes dhe shërimin dhe parandalimin e tyre. Kjo qasje mund të mbështesë atë që po bëhet e njohur si “siguri natyrore” – pra, detyra për t’i bërë shoqëritë të qëndrueshme përballë rreziqeve që vijnë nga lidhja e tyre me botën e gjallë, qoftë për shkak të sëmundjeve, pasigurisë ushqimore, luftës biologjike ose degradimit të mjedisit.

Aplikimi i gjenetikës në mjekësi

Aplikimi i gjenetikës në mjekësi ka sjellë fitime të mëdha dhe të shpejta në efikasitet. Zbulimi i sekuencës së ADN-së në një gjenom njerëzor kushtonte 10 milionë dollarë në vitin 2007, ndërsa sot duhen më pak se 1,000 dollarë dhe shumë më pak kohë. Duke pasur në dispozicion mënyra gjithnjë e më të mira të sintetizimit dhe redaktimit të gjeneve, kjo ka mundësuar përparime mbresëlënëse. Para pandemisë, këto teknika inovative nuk diskutoheshin shumë përtej mjediseve të laboratorëve. Pasi kanë shfaqur efikasitet kundër një sëmundjeje krejt të re, ato janë përhapur anembanë.

Marrim për shembull teknologjinë e vaksinimit të zhvilluar me shpejtësi nga kompania amerikane Moderna dhe ajo gjermane BioNTech, duke u mbështetur në punën e vështirë disavjeçare të studimit të ARN-së, e cila ruan informacionin gjenetik. Është e jashtëzakonshme sesi thjesht mund të udhëzohen qelizat e trupit që të prodhojnë proteinën virale për të forcuar sistemin imunitar. Vaksinat e ARN-së janë dëshmi e shprehjes së goditur të komedianit Eddie Cantor, se duhen 20 vjet për t’u bërë një sukses brenda natës.

Tani mund të shpërblehen investimet e kompanive që kanë punuar gjatë në studimin e ARN-së. Një vaksinë me ARN kundër një sëmundjeje, është një mesazh i shkruar në kod gjenetik: një vaksinë kundër malaries, ose ndonjë forme të kancerit, mund të bëhet në të njëjtën mënyrë dhe me të njëjtën pajisje si një vaksinë kundër sars-cov-2. Nëse kjo siguron një platformë e cila i nxit qelizat të prodhojnë elemente specifike dhe të heqin dorë nga disa të tjerë, atëherë mjekësia do të bëhet më e fuqishme dhe më personale. Terapitë e përshtatura për anomalitë e rralla gjenetike, mund të bëhen rutinë.

Pandemia gjithashtu ka treguar vlerën e teknologjive të sekuencave të gjeneve. Vëzhgimi i sars-cov-2, pasi pëson mutacion, është me rëndësi thelbësore që bota të kuptojë dhe të mbrojë veten nga variantet e rrezikshme. Nëse Covid-19 bëhet endemik, siç ka të ngjarë, sekuencat do të bëhen baza për zhvillimin e injektimeve përforcuese. Sekuenca rutinë është një nga mënyrat më të mira për të zbuluar përparimin e viruseve. Kompanitë kanë prodhuar sisteme të fuqishme të njohjes së sekuencave.

Tani bota ka nevojë për sisteme të lira, të kudondodhura dhe të besueshme, që mund të përdoren në një burg, në një qendër shëndetësore rurale, apo në një fermë për të vepruar si sisteme të paralajmërimit të hershëm të përhapjes së patogjenëve.

Pikat e dobëta

Duhet vëzhguar gjithashtu se çfarë pikash të dobëta ka nxjerrë në pah pandemia. Pavarësisht progresit të sotëm, ende nuk janë prodhuar antiviralë me molekula të vogla për të luftuar sars-cov-2. Një fokus për sigurinë natyrore duhet të jenë ilaçet që synojnë familjet virale, të cilat kanë më shumë të ngjarë të shkaktojnë probleme në të ardhmen. Kjo nuk është diçka që tregu do ta mbështesë vetë. Nevojiten mekanizma të rinj që përfshijnë qeveritë, si fonde për kërkime shkencore dhe prova klinike. Qasje të ngjashme duhet të përdoren gjithashtu për kërcënimin e baktereve që janë rezistente ndaj antibiotikëve.

Këto risi do të sjellin pasoja të mëdha. Mjekësia e bazuar në ARN kërkon gjëra të reja nga firmat dhe rregullatorët – po ashtu edhe platformat e tjera, përfshirë disa forma të terapisë së gjeneve. Rregullatorët duhet të përfitojnë nga fakti që, për shembull, një vaksinë kundër malaries dhe një vaksinë kundër sars-cov-2 bëhen të dyja në të njëjtën platformë.

Firmat e ilaçeve duhet të përshtaten, pasi disa sëmundje kronike tashmë mund të kurohen në të vërtetë. Shumë firma janë përqendruar prej kohësh në vuajtjet afatgjata që shqetësojnë më tepër vendet e pasura të botës, si sëmundjet e zemrës, kanceri, çrregullimet metabolike, kushtet neurodegjenerative dhe sëmundje të tjera të ngjashme.

Nëse zhvillimi i ilaçeve do të synojë më tepër udhëzimin e qelizave se çfarë ato duhet të bëjnë, dhe jo gjetjen e molekulave të reja kundër proteinave specifike, atëherë disa nga njohuritë mbi të cilat bazohet farmacia e stilit të vjetër do të jenë më pak të rëndësishme. Prandaj, firmat do të kenë nevojë për modele të reja çmimesh dhe një fokus të ri në kërkimet e tyre.

Mbrojtja natyrale

Teknologjia nuk mund t’i frenojë e vetme pandemitë. Ky qëllim kërkon sisteme dhe institucione që përdorin teknologjinë gjerësisht dhe me mençuri. Pa sisteme të mira, teknologjia e shkëlqyer shpesh siguron vetëm rezultate mesatare, siç ka ndodhur me shumë programe testimi dhe gjurmimi për Covid-19.

Por pandemia ka treguar që shkenca biomjekësore zotëron mjetet dhe entuziazmin e duhur për të përmirësuar botën. Bota tani duhet të ndërtohet mbi të dyja këto elemente.

MONITOR

Rama është propozuar për president nga disa deputetë socialiste, mendoni se:

View Results

bota bota vaksina vaksina

Sondazh

Bota 1 May 2021, 21:00

Portugalia lehtëson masat e koronavirusit

Portugalia ka hapur të shtunën kufijtë tokësorë me Spanjën dhe ka nisur fazën e fundit të programit për lehtësim të masave kundër koronavirusit. Ky shtet është ...

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Rama sqaron deklaratën: Mendimi im, nuk i japim leksione qeverisë maqedonase për vendimet...

Mickoski pyetet për incidentin e himnit në Pustec: Nuk e kemi ndjekur aktivitetin deri në fund...

Rama përballet me gazetarin në Qafë Thanë: Çfarë je ti, protestues?

“One Stop Shop”/ Mickoski: Është kënaqësi që po bëjmë ketë bashkëpunim për një pikë kontrolli...

Kërcënoi bashkëshorten se do ta vriste dhe qëlloi me armë në ajër, arrestohet 40-vjeçari...

Vodhën sende me vlerë dhe 30 mijë euro në një banesë, arrestohen dy persona në Durrës

Aksident në Fier/ Makina del nga rruga dhe përfundon në kanal, mister fati i drejtuesit

Nis nga nesër “One Stop Shop” me Maqedoninë e Veriut, Rama: Kemi shumë gjëra që duhet t'i bëjmë...

Rama mbërrin në Qafë Thanë, takim me Mickoskin, në fokus sistemi i përbashkët kufitar...

Me flamurin kuqezi në duar, protestuesit ngjiten në monumentin e Skënderbeut

Tensione në protestë/ Policia hyn në lokale dhe shoqëron protestuesit me forcë

Rama: Tirana që do të fitojmë në 9 maj kërkon fuqi të madhe qeverisjeje në 10 maj

Protestuesit zhvendosen tek Kryeministria/ Policia vendos kordone në akse kryesore rrugore

"Kemi nevojë për një PS më të organizuar"/ Rama: Rruga e Durrësit sot, si një film i së shkuarës

Rama: Tiranën e transformuar nga vendi i mbijetesës në vendin që kërkon cilësi

“Ndal plaçkitjes, shtypjes, ikjes/Protestuesit ngrenë banderolen gjigande para Ministrisë së Arsimit

Policia “gardh” para Ministrisë së Arsimit, nuk lejon protestuesit të bllokojnë Rrugën e Durrësit

Rama nga Asambleja e PS-së: Vit pas viti do të dyfishojmë rritjen e pensioneve

Revoltat kundër qeverisë Rama, protestuesit mblidhen te Ministria e Arsimit

"Deri në 2030 do japim 55 mijë celësa"/ Rama: Mbështetje për fëmijët me aftësi të kufizuara

"Kanë mbajtur mbi shpinë Shqipërinë me kockat e varfërisë së vet"/Rama:Jemi në borxh me pensionistët

“Poshtë diktatura”/ Studentët e presin me thirrje pasi doli nga Asambleja, Rama i përshëndet me dorë

Rama: PS do ta fitojë sërish Tiranën dhe Shqipërinë se është rruga nga kalon bashkimi me Europën

Rama: Me trëndafilin në dorë dhe kurajën në zemër, asgjë s’na ndal

Rama: Kemi bërë gabime dhe faje, por kemi aftësinë të ringrihemi

"Goditja e njerëzve në krye të detyrës nuk falet"/ Rama: Erion Veliaj je në gabim!

Elisa Spiropali dhe Plarent Ndreca jashtë PS-së/ Rama e konfirmon nga Asambleja e Tiranës

Rama: Kush do të sillet si e ëma e Zeqos në majë të thanës, s’ka vend në këtë familje politike

Rama: Si mund të largohet nga puna kryepolicja e Tiranës pse nuk u bën ‘like’ e ‘share’

"Veliaj ta kuptojë se është gabim me PS-në"/ Rama: Kush ndjek këtë kuturisje do ndëshkohet

Rama: Vendimi i GJK-së për ta lënë Veliajn në detyrë është absurd

Mbërrijnë socialistët te Akademia e Arteve, kontrolle në hyrje dhe prani e shtuar e policisë

Berisha: Pas 35 vitesh, rikthehet partia-shtet,ekipet ndërkombëtare damkosën zgjedhjet e 11 majit

Peleshi u përgjigjet kritikave të Spiropalit: Në parlamentin shqiptar politika bëhet personale

Revolta studentore në Tiranë/ Qytetarët njëzërëshi: Në 28 nëntor ne do dalim

Qytetarët vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, policia i ndjek nga mbrapa

Përplasje në protestën përpara Kryeministrisë, policia zhvendos protestuesit nga Bulevardi

Protesta tek Kryeministria/Qytetarët shtyhen më forcë, focat policore nuk lejojnë protestën paqësore

Debat në Komisionin e Ligjeve për aktin normativ të tubimeve/ Bylykbashi: Rama nuk i përballon...

Pas reshjeve të dendura të shiut, hapet njëra nga portat e HEC-it të Komanit

Kanosi me armë zjarri një 31-vjeçar, arrestohet 20-vjeçari në Tiranë, procedohet penlisht i ati

Elementët dekorativë shkëputen nga fasada e pallatit në Durrës, bien mbi një makinë...

Ish-kandidati për Bashkinë e Himarës paraqitet në SPAK, ende pa detaje mbi arsyen e thirrjes

Arrestohet 25-vjeçari, do t'i merrte 1 mln euro një biznesmeni duke iu prezantuar si funksionar...

Përplasje tek Kryeministria/ Efektivët e policisë presin me forcë protestuesit, i shtyjnë me dhunë

Policia nuk i la të protestonin te Kryeministria, qytetarët marshojnë mes për mes makinave në rrugë

Policia i shtyn me forcë në trotuar, protestuesit thirrje: Poshtë diktatura

Greta Thunberg: Shqiptarët kanë treguar se çfarë do të thotë t'i rezistosh shkatërrimit të natyrës

Protestat qytetare në Tiranë/ Protestuesit mblidhen para Kryeministrisë

Balla përplaset me Shehajn: A do ta votosh kërkesën e prokurorisë italiane...

Berisha: Rreth 1 miliard euro do jenë shpenzime operative për hajdutët e administratës...

Berisha: Rrogat e ulëta duhet të rriten me 50%, rrogat e mesme me 30%!

Berisha: Buxheti nuk është 10 miliardë euro, por 5.5 miliardë! Pensionistët marrin 1 përqind...

Drogë në berberhane, thika në servis dhe përforcues grushti në banesë, arrestohet 44-vjeçari...

Marshimi paqësor i protestuesve / Forcat e policisë i ndjekin nga pas me furgona të shumtë

Protestuesit vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, efektivët i ndjekin nga mbrapa

"Pediatria me legen se nuk ka ujë lavamani"/ Korreshi për spitalin e Lushnjes

Tensionohet situata te Kryeministria/ Policia shtyn me forcë protestuesit paqësorë

Protestuesit zhvendosen te kryeministria, policia iu bën thirrje të lirojnë bulevardin