LIVE UPDATES
Art&Argëtim

‘Kam një kritikë mbi romanet e Kadaresë’/ Dialogë mbi shkrimtarët shqiptarë, interesi i diktatorit për talent

2 February 2020, 16:45 Nga DOSJA
‘Kam një kritikë mbi romanet e Kadaresë’/

*

– Alo!

– Alo! Më falni, se ra linja.

– E pra, siç po thoshim, Arben i dashur, më vjen keq, por s’ta botoj dot romanin.

– Si kështu?

– Shiko. Unë botoj vetëm dy lloje librash: libra që shiten dhe libra të bukur.

– Edhe?

– Edhe, sipas meje, romani yt nuk hyn tek asnjëra nga këto kategori.

– Hmmm!

– Po ti s’ke pse mërzitesh. Ka mijëra mënyra botimi dhe mijëra botues, a derëbardhë.

– Tani edhe po më fyeni, pale!

– Si po të fyej?

– Më thatë: “derr i bardhë”.

 

*

– E dini atë batutën e Arbasino-s kur thotë që shkrimtari është në ato fillime “talent i shkëlqyer” (brillante promessa); pastaj bëhet “copë e zakonshme muti” (solito stronzo) dhe, më në fund, vetëm ndonjë fatlum arrin te niveli “mjeshtër i thellënderuar” (të ma falni neologjizmin në përkthimin e venerato maestro)?

– Natyrisht që e di. Çoku përkthej edhe unë letërsi italiane.

– E pra, në qoftë se do ta pranojmë këtë klasifikim si të vlefshëm edhe këtu te ne, mund ta them me gojën plot, se tashmë ju jeni “mjeshtër i thellënderuar”.

– Sa keq! Do të preferoja të mbetesha “copë muti”.

– Pse kjo?

– Mban më pak erë.

*

– E ka përmendur në disa intervista që ju konsideronte mësuesin e vet në udhën e shkrimtarisë. Por kur erdhi puna, në konkursin e fundit të Ministrisë, thonë qe pikërisht vota e tij ajo që ia hoqi çmimin romanit tuaj.

– Mos më tregoni gjëra që më bëjnë të ndihem keq!

– Ke rritur gjarpër në gji.

– Cilin?

*

– Në romanin tuaj të fundit disa nga personazhet më të pahijshëm e veskeqë janë lehtësisht të identifikueshëm…

– Ashtu? Më bëhet qejfi.

– Nuk më duket rasti. Shpesh, bile, nuk keni marrë mundimin as t’u ndërroni emrat, duke i lënë me emrin real.

– E pastaj?

– Po ta lëmë mënjanë njëfarë etike personale, a nuk keni frikë që njerëzit mund t’iu heqin përshëndetjen, të prishin miqësinë (se disa, bile, i keni edhe “miq” – miq i thënshin! –), pa llogaritur që mund të hani ndonjë grusht dhëmbësh a, bile-bile, do të guxoja të imagjinoj, ndonjë kallzim për shpifje.

– Ju kuptoj. Por, ama, bini dakort me mua që deri tani kjo nuk ka ndodhur. Dhe a e dini çfarë më bën të besoj që as në të ardhmen kjo nuk do të ndodhë?

– Po ju dëgjoj.

– Fakti që, me gjithë urimet e shumta që kam marrë, askush nuk e ka lexuar romanin. Dhe, në këtë kahje, koha punon për mua. Sa më shumë kalon, aq më shumë romani im do të rrëshqasë drejt harrimit, aq më shumë do t’u largohet atyre tipave të përmendur; pastaj ata një nga një do të vdesin dhe unë bashkë me ta…

– Po atëherë, kur qenka kështu, përse e shkruat romanin?

– Nga mërzia.

*

– Ç’mund të më thoni, ja, për letërsinë e mikut tuaj Artan Hasani?

– Asgjë.

– Si asgjë?

– Nuk e lexoj. Sikurse kam shpresë që edhe ai mos ta lexojë timen…

– Po si kështu?

– Miqësia është më e fortë se letërsia.

*

– Janë këta shkrimtarët e emigracionit që shkruajnë atë që publiku i huaj pret nga ata…

– Për shembull?

– Shqipëria ekzotike: kanuni, burrneshat; Shqipëria postkomuniste: emigimi me anije, shfrytëzimi i prostitucionit; shih Elvira Dones-in.

– Po mirë, ja të marrim Dikensin, a nuk i mbushte edhe ai romanet e veta me fëmijë jetimë, të vuajtur e të varfër, mundësisht që vdisnin në mënyrë teatrale, melodramatike, sipas modës viktoriane?

– Po ai ishte gjeni.

*

– Ngrijeni zërin, se nuk dëgjoheni fare.

– Kam këtu një kritikë mbi romanet e fundit të Ismail Kadaresë…

– Si guxoni?

– Më fal, mos e merrni fjalën me kuptimin: “shoshitje e veprimeve dhe sjelljeve për gabime e të meta”. Them “kritikë” në kuptimin e një studimi shkencor të tekstit.

– Thuaje si të duash, ta kemi çjerrë maskën.

– Po si? Qysh?

– Epo kritizerët e gjigantit tonë kanë ca tipare të përbashkëta, që patjetërsueshëm na bëjnë t’ua kuptojmë në çast surratin?

– Po si, pra? Qysh?

– Mos u sill si virgjëreshë. I përdore edhe emrin, Ismail. Përndryshe, të gjithë ata që e duan, e thërrasin thjesht Kadare.

*

– Më falni, kam pirë ca (si të gjithë shkrimtarët e brezit të humbur). Mendime ujem: po më koklaviten në mend veprat, autorët…

– Shprehu, mik, jemi mes nesh! Ç’autorë, ç’vepra keni në nën-ndërgjegjen tuaj?

– Petro Marko, ka një libër, ëëë, e vërtetë: “Shpella…”, “Shpella…”

– “Shpella…”, po, shumë mirë! Vazhdoni…

– Ah, jo! Ndjesë. Është Rita Petro Marko që ka librin “Shpella”.

*

– Ik, o Romeo xhani, ç’rri këtu, aman, Shqipëria ka marrë fund: tabelat e dyqaneve gjithë gabime drejtshkrimi, nxënësit nëpër shkolla që as i hapin librat fare, Shkodra që flet gegërisht… Mos na shih ne shkrimtarëve si puna ime që na ka zënë rrota bishtin e i njohim gjuhët sa për të thënë; ti që e di greqishten toidhjo si shqipen, ik a derman e bënju shkrimtar i tyre me të gjitha privilegjet që i meriton.

– Ika!

*

– Alo!

– Enver Hoxha jam!

– U-u-u-urdhëroni, sh-sh-sh-shoku Enver!

– More po ki Virion Graçi, si është si shkrimtar?

– Sh-sh-sh-shoku Enver, Vi-vi-vi-virion Graçi i takon një familjeje të prekur…

– Po të pies si është si shkrimtar?

– Po, sh-sh-sh-shoku Enver, ne, në zbatim të luftës së klasave…

– Ç’luftë kllasash, mo! Ju nuk dini t’i përkrahni talentet…

– Sh-sh-sh-shoku Enver?

– . . .

– Alo! Sh-sh-sh-shoku Enver?

– . . .

– Alo! (me vete) Të ishte vërtet shoku Enver, apo dikush që nga Dega e Brendshme e Gjirokastrës i imitonte zërin?

*

– Hë, Beno, e nxore romanin?

– Doli! Më në fund!

– Sa vjet punë t’u deshën, aman?

– Dhjetë.

– Ku po ikën tani? Do të më japësh një kafe?

– Kafen ta jap pa problem unë, por kam dalë për një xhiro. Dua të kundroj tërë ata libra gjysmë të ronitur e nganjëherë të mbufatur lagështire që librashitësit e trotuarëve nxjerrin buzë Lanës, dua t’u lexoj në ballinë emrat atyre autorëve të pluhurosur, krejtësisht të harruar. Tek ai kazani i plehrave atje te kthesa e shkollës, e shikon, kam ca ditë që më kanë zënë sytë të grafullojnë librat e bibliotekës të ndonjë të vdekuri; pa derman, që trashëgimtarët i kanë flakur për t’i lënë vend plazmës televizive. Dua të rri me këmbë në tokë. Që romani im nesër mund të harrohet. A nuk është ngadhnjim edhe ky?

Marrë nga Peisazhe.com

Vini re: Titulli wshtw redaksional/ 2020, Arben Dedja. Të gjitha të drejtat të rezervuara.

1 vit nga zgjedhjet e 25 prillit si e shikoni gjendjen e vendit:

View Results

kulture kulture ismail kadare romanet vrion graci ismail kadare romanet vrion graci

Sondazh

Art&Argëtim 2 February 2020, 16:44

TIRANË– Aktori Ermal Mamaqi mbajti mbrëmjen e së mërkurës premierën e filmit të tij “I love Tropoja”, në Pallatin e Kongreseve në Tiranë. Por disa komente ...

Art&Argëtim 2 February 2020, 11:51

“Ç’të them më parë për Xhevdet Ferrin? Ka kaq shumë për të treguar, por dhimbja i merr frymën fjalës. Xhoda kishte ende shumë për të dhënë… “. 16 janari ...

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Rama sqaron deklaratën: Mendimi im, nuk i japim leksione qeverisë maqedonase për vendimet...

Mickoski pyetet për incidentin e himnit në Pustec: Nuk e kemi ndjekur aktivitetin deri në fund...

Rama përballet me gazetarin në Qafë Thanë: Çfarë je ti, protestues?

“One Stop Shop”/ Mickoski: Është kënaqësi që po bëjmë ketë bashkëpunim për një pikë kontrolli...

Kërcënoi bashkëshorten se do ta vriste dhe qëlloi me armë në ajër, arrestohet 40-vjeçari...

Vodhën sende me vlerë dhe 30 mijë euro në një banesë, arrestohen dy persona në Durrës

Aksident në Fier/ Makina del nga rruga dhe përfundon në kanal, mister fati i drejtuesit

Nis nga nesër “One Stop Shop” me Maqedoninë e Veriut, Rama: Kemi shumë gjëra që duhet t'i bëjmë...

Rama mbërrin në Qafë Thanë, takim me Mickoskin, në fokus sistemi i përbashkët kufitar...

Me flamurin kuqezi në duar, protestuesit ngjiten në monumentin e Skënderbeut

Tensione në protestë/ Policia hyn në lokale dhe shoqëron protestuesit me forcë

Rama: Tirana që do të fitojmë në 9 maj kërkon fuqi të madhe qeverisjeje në 10 maj

Protestuesit zhvendosen tek Kryeministria/ Policia vendos kordone në akse kryesore rrugore

"Kemi nevojë për një PS më të organizuar"/ Rama: Rruga e Durrësit sot, si një film i së shkuarës

Rama: Tiranën e transformuar nga vendi i mbijetesës në vendin që kërkon cilësi

“Ndal plaçkitjes, shtypjes, ikjes/Protestuesit ngrenë banderolen gjigande para Ministrisë së Arsimit

Policia “gardh” para Ministrisë së Arsimit, nuk lejon protestuesit të bllokojnë Rrugën e Durrësit

Rama nga Asambleja e PS-së: Vit pas viti do të dyfishojmë rritjen e pensioneve

Revoltat kundër qeverisë Rama, protestuesit mblidhen te Ministria e Arsimit

"Deri në 2030 do japim 55 mijë celësa"/ Rama: Mbështetje për fëmijët me aftësi të kufizuara

"Kanë mbajtur mbi shpinë Shqipërinë me kockat e varfërisë së vet"/Rama:Jemi në borxh me pensionistët

“Poshtë diktatura”/ Studentët e presin me thirrje pasi doli nga Asambleja, Rama i përshëndet me dorë

Rama: PS do ta fitojë sërish Tiranën dhe Shqipërinë se është rruga nga kalon bashkimi me Europën

Rama: Me trëndafilin në dorë dhe kurajën në zemër, asgjë s’na ndal

Rama: Kemi bërë gabime dhe faje, por kemi aftësinë të ringrihemi

"Goditja e njerëzve në krye të detyrës nuk falet"/ Rama: Erion Veliaj je në gabim!

Elisa Spiropali dhe Plarent Ndreca jashtë PS-së/ Rama e konfirmon nga Asambleja e Tiranës

Rama: Kush do të sillet si e ëma e Zeqos në majë të thanës, s’ka vend në këtë familje politike

Rama: Si mund të largohet nga puna kryepolicja e Tiranës pse nuk u bën ‘like’ e ‘share’

"Veliaj ta kuptojë se është gabim me PS-në"/ Rama: Kush ndjek këtë kuturisje do ndëshkohet

Rama: Vendimi i GJK-së për ta lënë Veliajn në detyrë është absurd

Mbërrijnë socialistët te Akademia e Arteve, kontrolle në hyrje dhe prani e shtuar e policisë

Berisha: Pas 35 vitesh, rikthehet partia-shtet,ekipet ndërkombëtare damkosën zgjedhjet e 11 majit

Peleshi u përgjigjet kritikave të Spiropalit: Në parlamentin shqiptar politika bëhet personale

Revolta studentore në Tiranë/ Qytetarët njëzërëshi: Në 28 nëntor ne do dalim

Qytetarët vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, policia i ndjek nga mbrapa

Përplasje në protestën përpara Kryeministrisë, policia zhvendos protestuesit nga Bulevardi

Protesta tek Kryeministria/Qytetarët shtyhen më forcë, focat policore nuk lejojnë protestën paqësore

Debat në Komisionin e Ligjeve për aktin normativ të tubimeve/ Bylykbashi: Rama nuk i përballon...

Pas reshjeve të dendura të shiut, hapet njëra nga portat e HEC-it të Komanit

Kanosi me armë zjarri një 31-vjeçar, arrestohet 20-vjeçari në Tiranë, procedohet penlisht i ati

Elementët dekorativë shkëputen nga fasada e pallatit në Durrës, bien mbi një makinë...

Ish-kandidati për Bashkinë e Himarës paraqitet në SPAK, ende pa detaje mbi arsyen e thirrjes

Arrestohet 25-vjeçari, do t'i merrte 1 mln euro një biznesmeni duke iu prezantuar si funksionar...

Përplasje tek Kryeministria/ Efektivët e policisë presin me forcë protestuesit, i shtyjnë me dhunë

Policia nuk i la të protestonin te Kryeministria, qytetarët marshojnë mes për mes makinave në rrugë

Policia i shtyn me forcë në trotuar, protestuesit thirrje: Poshtë diktatura

Greta Thunberg: Shqiptarët kanë treguar se çfarë do të thotë t'i rezistosh shkatërrimit të natyrës

Protestat qytetare në Tiranë/ Protestuesit mblidhen para Kryeministrisë

Balla përplaset me Shehajn: A do ta votosh kërkesën e prokurorisë italiane...

Berisha: Rreth 1 miliard euro do jenë shpenzime operative për hajdutët e administratës...

Berisha: Rrogat e ulëta duhet të rriten me 50%, rrogat e mesme me 30%!

Berisha: Buxheti nuk është 10 miliardë euro, por 5.5 miliardë! Pensionistët marrin 1 përqind...

Drogë në berberhane, thika në servis dhe përforcues grushti në banesë, arrestohet 44-vjeçari...

Marshimi paqësor i protestuesve / Forcat e policisë i ndjekin nga pas me furgona të shumtë

Protestuesit vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, efektivët i ndjekin nga mbrapa

"Pediatria me legen se nuk ka ujë lavamani"/ Korreshi për spitalin e Lushnjes

Tensionohet situata te Kryeministria/ Policia shtyn me forcë protestuesit paqësorë

Protestuesit zhvendosen te kryeministria, policia iu bën thirrje të lirojnë bulevardin