LIVE UPDATES
Insights

Tregim: I vdekur, pa varr…

3 June 2020, 11:51 Nga DOSJA
Tregim: I vdekur, pa varr…

Ishte fundi i Gushtit. Vapa përvëluese, shoqëruar me një duhmë ajri të nxehtë, ngrihej nga kalldrëmet e gurta të qytetit dhe futej brenda shtëpisë sime, sikur donte të më merrte frymën. Ishte ditëlindja ime e katërmbëdhjetë. Nëna po përgatiste kekun tim të preferuar, ndërsa unë i rrija mbi kokë me padurimin që ta mbaronte shpejt. Papritmas kërciti porta e hekurt. “Erdhi Ifi”- thashë me vete. Ajo nuk harronte kurrë ditëlindjen time dhe gjithmonë vinte duarplotë. Me vrap shkova në avlli. Por, në vend të saj pashë postierin plak që nxorri nga çanta e tij prej lëkure, një zarf me katër vula. Ishte një thirrje për mua nga Dega Ushtarake. Me duart që më dridheshin nga emocioni, hapa letrën, ku lexova se tani isha “Paraushtarak” i Partisë e Atdheut.  Duhej të paraqitesha pas dy ditësh para komisionit ushtarak…

Në një dhomë të ngushtë të Degës Ushtarake që ndodhej në pazarin e vjetër të qytetit, ishim të ngucur si sardele rreth 50 djem, që duhet të dilnim para komisionit, si ushtarë të devotshëm të atdheut tonë socialist. Unë qëndroja afër Ladit, shokut tim të ngushtë të fëmijërisë. Ladi ishte një djalë çapkën që merrej me cirk dhe unë e kisha zili për trupin e tij muskuloz të ngjashëm me Paridin, heroin tim më të dashur të filmit “Helen of Troy”.  Zhurma hokatare fëminore u pre si me thikë, kur një zë autoritar thirri: “Qetësi!” Ishte kapteri Harilla. Sytë e tij zhbirues, si dy gozhdë të mprehta, përshkuan sytë tanë të brishtë. “Hiqni rrobat!” Të shtangur dhe të hutuar, hoqëm ngadalë pantallonat e shkurtra dhe bluzat tona kineze me lule. “Të gjitha, edhe mbathjet”- ushtoi zëri i tij.

Me ngadalë hoqa të mbathurat dhe mundohesha të fshihja me duar kërmillin tim të vogël mashkullor, por s’qe e thënë. “Iiiii sa të vogël e ka”- po më qësëndiste një djalë në krahun tim, që fitoi vëmendjen e të tjerëve. Ha, ha,ha, shpërthyen disa të qeshura. Por qesëndisja i’u pre si me thikë, kur Ladi bëri një hap para tij. Kraharori i kërcyer muskuloz i Ladit gati sa nuk e preku në fytyrë . “Ti po tallesh me shokun tim?” “Jooo, po bëja shaka”- tha qesëndisësi im ndërsa uli sytë me frikë.

I çliruar, unë po shihja me kureshtje Benin, teksa po hiqte të mbathurat. Beni ishte sportist. Hedhës i gjyles. Ai ishte shumë më i gjatë dhe i shëndetshëm. Kur pashë me bisht të syrit përmasat e kërmillit të Benit, u lehtësova. “Paska edhe më keq se unë.” – mendova.

Por, asnjë nuk guxonte të qeshte siç qeshën me mua. “Në rresht”- ushtoi zëri i Harillas. Në rresht, lakuriq  siç na kish bërë nëna, kaluam para komisionit, ku veç katër ushtarakëve me uniformë, qe edhe një mjek që na kontrollonte rrahjet e zemrës me stetoskop. Lakuriqësinë që tani i’a fshehja edhe nënës, duhet ta shfaqja para këtyre burrave të huaj. Kurrë nuk e kuptova pse duhet ta bënim atë parade ushtarake pa brekë.

Pasi mbaruam punë me komisionin, u paraqitëm te zyra e kapterit Harilla. Erdhi radha ime. Pasi më pyeti për adresën dhe prindërit e mi se ku punonin, zëri i tij autoritar ushtoi: “Keni ndonjë të afërm të dënuar nga Pushteti Popullor?” “Jo!” – u përgjigja unë. “Po ndonjë të afërm të pushkatuar nga Pushteti Popullor?” Faqet mu skuqën dhe aktrimi im fëminor më tradhëtoi teksa mërmërita “Jo!”.

Unë e dija që kisha një dajo 19-vjeçar të pushkatuar ndërsa kryente shërbimin ushtarak në Korçë. Këtë fakt e kisha mësuar dy vite më parë. Një krushqi e motrës sime qe prerë në mes. Familja e dhëndrit të ardhshëm kish mësuar se ne kishim një dajo të pushkatuar nga pushteti. Unë isha atje kur një gjyq familjar i’u bë nënës time. Sytë autoritar të babait qenë si të kapterit Harilla, teksa nga nëna ime kërkonin pse i’a kish fshehur këtë herezi. Nëna gëlltiste lotët dhe mundohej shumë t’i fshihte, por ato u fiksuan në memorien time fëminore, si gjurmët që lë tehu i thikës, kur emrin mbi trungun e pemës gdhendim. Nënën time e adhuroja më shumë se idealet e socializmit, që mësuesit tanë aq bukur na i shpjegonin në shkollë.

***

U duk sikur sita e kohës e harroi historinë e dajos së pushkatuar. Por jo, ajo do më ndiqte pas si hije. Kur përgatitja kërkesën për të konkurruar në Akademinë e Arteve, duhej të sqaroja edhe biografinë. Kjo biografi më privoi edhe në vitin ‘86, kur si pjesë e ansamblit “Çerçiz Topulli” m’u dha mundësia për të dhënë koncert në Greqi. Pas shumë orëve përgatitje nga kërcimtari brilant Enver Birko, na u komunikua lista. Mungonte emri im, i Andon Tuni-t, si dhe një vajze nga Derviciani që ishte mbesa e priftit të fshatit. Andonin e hoqën pas një letre anonime ku paraqitej si “Don Zhuan”. Mbesën e priftit edhe pse qe trup lastar dhe kërcente si shtojzovalle, nuk mund ta linin të përfaqësonte fshatin. Zemër thyer u ktheva në shtëpi. Im atë, pasi e ndjeu trishtimin tim, shkoi për t’u ankuar tek Refati. Ai ishte Kryetari i Këshillit të lagjes, komunist, por një burrë i ndjeshëm. “S’e ke nga unë”– i tha ai. Të ka spiunuar gjitonia. Babai im, e merrte me të mirë dhe i bënte rripa ore pa shpërblim. Një komshia jonë kishte spiunuar. Krahas dajos së pushkatuar, ajo kishte treguar edhe për  një hallë të  babait, që gjyshja ime vazhdonte korrespodencën. Ajo qe arratisur në vitin ’45. Kështu u privova nga ëndrra për të parë botën.

 

***

Ishte viti ‘90-ë. Isha ende student dhe u përfshiva në lëvizjen studentore. Koha kish bërë punën e vet dhe unë as që e kujtoja më kapterin Harilla, i cili më kishte masakruar në brishtësinë time fëminore. Por nuk qe e thënë ta harroja! Një shoku im i fëmijërisë më kërkoi një nder. Qe viti ‘93.  Shokun tim, e kishin caktuar në Kukës për të kryer shërbimin e detyruar ushtarak. Qe pikërisht ai që dikur më qësëndiste për “kërmillin” tim të vogël. Tani më lutej që ta ndihmoja që shërbimin ushtarak ta kryente në vendlidje. Shkova për te Dega Ushtarake që tani ndodhej në lagjen e poshtëme të qytetit. Ushtari te trau i shërbimit sapo më pa mori qëndrimin gatitu. Ai e dinte që unë isha miku i Eqeremit, kryetarit të tanishëm të Deges Ushtarake, një ish i persekutuar i rregjimit komunist.  Me mirësjellje ushtari më prezantoi te Harilla kapteri i dikurshëm. Pikërisht ai kapter që dikur më terrorizonte për dajon tim të pushkatuar, tani ishte gjithë mirësjellje për të më shërbyer. E njëjta zyrë dhe unë sërisht përballë tij. Për një çast m’u kujtua Ladi, fëmijëria ime. Sytë e mi fshehën lotët dhe si gjëmba u ngulën në sytë e tij të habitur ! “A keni ndonjë të pushkatuar”- e pyeta. Vështrimi im sfidues, mund të shponte edhe muret prej beton-armeje të godinës, e jo më sytë e plogët të Harillës.  “Vërtet s’më mban mend?”- e pyeta. Harillës i’u skuqën faqet, ndërsa kombi në grykë i tundej si lavjerës ore sa lartë- poshtë.  Por, në atë kohë, Eqeremi, kryetari i Degës Ushtarake hyri në zyrë dhe më përqafoi. Pasi mbarova punën e shokut tim,  para hyrjes së Degës rrinte si ushtar i bindur Harilla. Jo si dikur,  me vështrimin e tij zhbirues. “Më fal”- më tha. Unë isha një ushtar i bindur i sistemit. Sytë e tij gati të mbushur me lotë më sollën në mendje nëpunësin e Çehovit që kish teshtirë në supin e eprorit të tij. “Largohu prej meje ti vemje e së kaluarës”- i thashë. “Nuk kam ndërmend të hakmerrem me ty”.

***

Ishte Gushti ‘94-ës. I kisha dhënë fjalën e burrit nënës time, se eshtrat e vëllait të saj, do t’i gjeja. Ato meritonin një varr. Pas shumë peripecive, gjeta një dëshmimtar të vlefshëm. Ai kish qenë shoku i tij i ushtrisë që qe i detyruar të shkrepte mbi dajon tim Pavlin një breshëri automatiku. “Amanet Nënën, mos ma prekni” dhe sytë e Pavlit të zgurdulluar nga frika para skuadrës së pushkatimit, e përndiqnin shpirtin e egzekutorit që nuk gjente paqe. Bashkë me ekzekutorin e tij u nisëm drejt Korçës. Por, pikërisht te vendi i ekzekutimit të Pavlit tashmë qe ndërtuar një kompleks pallatesh. Nëna ime, që tani nuk kishte frikë të qante, nxorri nga gjiri një shami të tij që fshehur e ruante prej vitesh. Grisi një copë prej saj dhe një tufë trëndafilash lidhi. I hodhi në erë, si batareja e krismave që i mori jetën. Ky ishte Pavli 19-vjeçar, i riu që nuk mund të kishte një varr! Rregjimi të dënonte edhe pas vdekjes. Në varrin bosh që nëna hapi për eshtrat e tij, unë mbolla një rrënjë ulliri.

Toronto, Qershor 2020.

1 vit nga zgjedhjet e 25 prillit si e shikoni gjendjen e vendit:

View Results

blog blog dikur dosjadikur ilir gjini komunizmi sherbimi ushtarak dikur dosjadikur ilir gjini komunizmi sherbimi ushtarak

Sondazh

Insights 30 May 2020, 10:06

Druri ka dalë nga Xheneti…Kush të Rreh të Do!

“Druri ka dalë nga xheneti” – thonë disa, duke hymnizuar dhunën. Si fëmijë, kur haja ndonjë pesçe turinjve nga mësuesi dhe i ankohesha prindërve, (ngaqë ...

Insights 28 May 2020, 12:02

Ky ishte Teatri, i cili mund të ishte restauruar

Mora kurajën të shkruaj për ish-Teatrin Kombëtar, pasi ishte një ndërtesë të cilës një vit më parë ia kam studiuar projektet e vjetra ndërsa po kërkoja temën e ...

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Rama sqaron deklaratën: Mendimi im, nuk i japim leksione qeverisë maqedonase për vendimet...

Mickoski pyetet për incidentin e himnit në Pustec: Nuk e kemi ndjekur aktivitetin deri në fund...

Rama përballet me gazetarin në Qafë Thanë: Çfarë je ti, protestues?

“One Stop Shop”/ Mickoski: Është kënaqësi që po bëjmë ketë bashkëpunim për një pikë kontrolli...

Kërcënoi bashkëshorten se do ta vriste dhe qëlloi me armë në ajër, arrestohet 40-vjeçari...

Vodhën sende me vlerë dhe 30 mijë euro në një banesë, arrestohen dy persona në Durrës

Aksident në Fier/ Makina del nga rruga dhe përfundon në kanal, mister fati i drejtuesit

Nis nga nesër “One Stop Shop” me Maqedoninë e Veriut, Rama: Kemi shumë gjëra që duhet t'i bëjmë...

Rama mbërrin në Qafë Thanë, takim me Mickoskin, në fokus sistemi i përbashkët kufitar...

Me flamurin kuqezi në duar, protestuesit ngjiten në monumentin e Skënderbeut

Tensione në protestë/ Policia hyn në lokale dhe shoqëron protestuesit me forcë

Rama: Tirana që do të fitojmë në 9 maj kërkon fuqi të madhe qeverisjeje në 10 maj

Protestuesit zhvendosen tek Kryeministria/ Policia vendos kordone në akse kryesore rrugore

"Kemi nevojë për një PS më të organizuar"/ Rama: Rruga e Durrësit sot, si një film i së shkuarës

Rama: Tiranën e transformuar nga vendi i mbijetesës në vendin që kërkon cilësi

“Ndal plaçkitjes, shtypjes, ikjes/Protestuesit ngrenë banderolen gjigande para Ministrisë së Arsimit

Policia “gardh” para Ministrisë së Arsimit, nuk lejon protestuesit të bllokojnë Rrugën e Durrësit

Rama nga Asambleja e PS-së: Vit pas viti do të dyfishojmë rritjen e pensioneve

Revoltat kundër qeverisë Rama, protestuesit mblidhen te Ministria e Arsimit

"Deri në 2030 do japim 55 mijë celësa"/ Rama: Mbështetje për fëmijët me aftësi të kufizuara

"Kanë mbajtur mbi shpinë Shqipërinë me kockat e varfërisë së vet"/Rama:Jemi në borxh me pensionistët

“Poshtë diktatura”/ Studentët e presin me thirrje pasi doli nga Asambleja, Rama i përshëndet me dorë

Rama: PS do ta fitojë sërish Tiranën dhe Shqipërinë se është rruga nga kalon bashkimi me Europën

Rama: Me trëndafilin në dorë dhe kurajën në zemër, asgjë s’na ndal

Rama: Kemi bërë gabime dhe faje, por kemi aftësinë të ringrihemi

"Goditja e njerëzve në krye të detyrës nuk falet"/ Rama: Erion Veliaj je në gabim!

Elisa Spiropali dhe Plarent Ndreca jashtë PS-së/ Rama e konfirmon nga Asambleja e Tiranës

Rama: Kush do të sillet si e ëma e Zeqos në majë të thanës, s’ka vend në këtë familje politike

Rama: Si mund të largohet nga puna kryepolicja e Tiranës pse nuk u bën ‘like’ e ‘share’

"Veliaj ta kuptojë se është gabim me PS-në"/ Rama: Kush ndjek këtë kuturisje do ndëshkohet

Rama: Vendimi i GJK-së për ta lënë Veliajn në detyrë është absurd

Mbërrijnë socialistët te Akademia e Arteve, kontrolle në hyrje dhe prani e shtuar e policisë

Berisha: Pas 35 vitesh, rikthehet partia-shtet,ekipet ndërkombëtare damkosën zgjedhjet e 11 majit

Peleshi u përgjigjet kritikave të Spiropalit: Në parlamentin shqiptar politika bëhet personale

Revolta studentore në Tiranë/ Qytetarët njëzërëshi: Në 28 nëntor ne do dalim

Qytetarët vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, policia i ndjek nga mbrapa

Përplasje në protestën përpara Kryeministrisë, policia zhvendos protestuesit nga Bulevardi

Protesta tek Kryeministria/Qytetarët shtyhen më forcë, focat policore nuk lejojnë protestën paqësore

Debat në Komisionin e Ligjeve për aktin normativ të tubimeve/ Bylykbashi: Rama nuk i përballon...

Pas reshjeve të dendura të shiut, hapet njëra nga portat e HEC-it të Komanit

Kanosi me armë zjarri një 31-vjeçar, arrestohet 20-vjeçari në Tiranë, procedohet penlisht i ati

Elementët dekorativë shkëputen nga fasada e pallatit në Durrës, bien mbi një makinë...

Ish-kandidati për Bashkinë e Himarës paraqitet në SPAK, ende pa detaje mbi arsyen e thirrjes

Arrestohet 25-vjeçari, do t'i merrte 1 mln euro një biznesmeni duke iu prezantuar si funksionar...

Përplasje tek Kryeministria/ Efektivët e policisë presin me forcë protestuesit, i shtyjnë me dhunë

Policia nuk i la të protestonin te Kryeministria, qytetarët marshojnë mes për mes makinave në rrugë

Policia i shtyn me forcë në trotuar, protestuesit thirrje: Poshtë diktatura

Greta Thunberg: Shqiptarët kanë treguar se çfarë do të thotë t'i rezistosh shkatërrimit të natyrës

Protestat qytetare në Tiranë/ Protestuesit mblidhen para Kryeministrisë

Balla përplaset me Shehajn: A do ta votosh kërkesën e prokurorisë italiane...

Berisha: Rreth 1 miliard euro do jenë shpenzime operative për hajdutët e administratës...

Berisha: Rrogat e ulëta duhet të rriten me 50%, rrogat e mesme me 30%!

Berisha: Buxheti nuk është 10 miliardë euro, por 5.5 miliardë! Pensionistët marrin 1 përqind...

Drogë në berberhane, thika në servis dhe përforcues grushti në banesë, arrestohet 44-vjeçari...

Marshimi paqësor i protestuesve / Forcat e policisë i ndjekin nga pas me furgona të shumtë

Protestuesit vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, efektivët i ndjekin nga mbrapa

"Pediatria me legen se nuk ka ujë lavamani"/ Korreshi për spitalin e Lushnjes

Tensionohet situata te Kryeministria/ Policia shtyn me forcë protestuesit paqësorë

Protestuesit zhvendosen te kryeministria, policia iu bën thirrje të lirojnë bulevardin