LIVE UPDATES
Insights

Virion Graçi, me një elegji për të rinjtë e vitit ‘90

24 November 2019, 12:32 Nga DOSJA

Në një dehje të kthjellët, mes emigrimit për një jetë më të mirë dhe qëndrimit në atdhe, Virion Graçi ka sjellë së fundmi për lexuesit një tablo të shkarjes në anonimat dhe jo vetëm. I përhumbur në kujtime studentore, sikurse e pohon edhe vetë shkrimtari, “Dead End” është libri i tij më autobiografik. Kurrsesi i shkëputur nga kriza e gjithanshme ideologjike, morale e shpirtërore e Shqipërisë së viteve ’90, Virion Graçi mëshon përmes unit se të rinjtë mund të shënohen pa frikë si viktimat e parë të asaj periudhe. Jo më kot libri ka për titull një gjetje kompozicionale, një sinjalistikë ndërkombëtare, rrugë pa krye. “Cikli shumëvjecar i ëndrrave? Ku shkuam ne? Po aspiratat tona? A u bë Shqipëria si e gjithë Europa? A u bëmë më të mirë, më të kulturuar, më të lexuar, apo më human?” Të përforcuara përgjatë kohës, ishin pikërisht përgjigjet e marra ndër vite që e shtynë Virionin të reagonte. Gjuha e tij e meditimit ka përftuar kritika pozitive dhe mjaft vëmendje në Panairin e Librit, ndonëse nuk ka gjetur shumë terren në hapësirat mediatike.

E takojmë në një lokal modest tek Pedonalja. Në moshën 51-vjeçare, Virioni duket se gëzon kureshtjen e një fëmije për çka ndodh rrotull. Nuk është një klient i ri, përshëndetet miqësisht me kamarierin. Ky i fundit largohet brenda pak çastesh, për t’i lënë vend një bashkëbisedimi miqësor, ku shkëmbehen pyetje e përgjigje si rrallëherë për klientelizmin e thekshëm, ndjeshmërinë e tepruar të shkrimtarëve dhe raportin e tyre me fëmijët e lexuesit e rinj.

“Në romanin tim më të fundit, flas drejtpërdrejtë për veten time. Është vërtetë një roman i atyre viteve, ku më ndryshonte përceptimi për jetën dhe ku isha pjesë e atij brezi që përjetoi ndryshime të mëdha, jo vetëm në Shqipëri por në të gjithë Evropën Juglindore, madje edhe në Gjermani. Kasta jonë politike këmbëngulte në një kohë kur u rrëzua muri i Berlinit dhe u vra diktatori rumun Nikolai Çaushesku se, ne nuk ishim Lindje dhe as Perëndim. Sipas tyre, nuk duhej të prisnim një diktator apo një sistem të ri, sepse ne kishkërkim gjetur një të mesme të artë. Ne ishim një brez tërësisht i ekspozuar ndaj propagandës zyrtare që fliste për parajsë socialiste, si dhe ndaj hipokrizisë së “etërve” tanë të kombit, të atyre që dilnin nëpër gazeta dhe televizione.

Të konfuzuar midis asaj çka na ushqehej me dhunë dhe realitetit mjeran, është e vërtetë që  protestuam asokohe. Por, them se ky brez e shikon veten pa rol në historinë e mëvonshme. Ne nuk e artikuluam dot vetveten, në çfarëdolloj fushme të mundshme”-thotë fillimisht Virioni.

“Nëse do të doja të sillja për lexuesin vetëm historinë e dashurisë së dy të rinjve, do e shkruaja në ’94, kur edhe u konfirmova si një shkrimtar që e levroja zotësisht zhanrin e romanit. Nuk e shkruajta asokohe, pasi prita që dielli i shpresave tona politike të bënte rrugën e tij në qiellin e historisë”- thekson më tej ai.

Më 13-17 nëntor, Virioni ishte së bashku me romanin e tij në Panairin e Librit. Megjithatë, nuk u pa shpesh. Nuk e tradhtoi lexuesin, nuk e ka bërë kurrë diçka të tillë. Por, duket se bëhej fjalë për një vendim të mbështetur në një arsyetim shkrimtari, prej atyre të vërtetëve, që u pëlqen zëri i realitetit të ngjeshur, jo më monotonë se vetë jeta.

“Libri im nuk pati shumë vëmendje mediatike, pasi minutat e programacioneve televizive rezervohen me klientelizëm. Nuk më bezdis aspak kjo gjë. Madje, lejomëni t’ju them se nuk doja as që të më shitej libri për faktin se mund të gjendesha në Panair. Të rrish fizikisht tek stenda, është si të jesh një muzikant rruge, që pret të të vlerësojnë performancën falë disa qindarkave. Libri për mua është një dashuri intime, me stilin dhe elegancën e shkrimtarit. Më vjen keq që Panairi funksionon si një librari provizore”-thotë Virioni, duke u ndalur kështu edhe tek karakteri i asaj që konsiderohet si një ndër ngjarjet më të rëndësishme kulturore të vitit.

“Një librari të tillë provizore, vendi ynë e meriton në 365 ditë të vitit, ku njerëzit nuk ka përse të shtyhen. Përse të mos krijohet një atmosferë e tillë që çdokush të lexojë 10 faqe nga libri që u pëlqen? Për t’u mos mjaftuar me kaq,  ndodh edhe një zhvlerësim moral, se porsadel nga shtypshkronja shitet me 20% ulje, ndërkohë që nuk i është tharë ende zamka e ngjitjes. Nuk dua të keqkuptohem. S’po pretendoj të ndryshoj diçka brenda politikave ekonomike, por po përpiqem të them se duhet ta shohim Panairin si një mundësi të mirë ku shkrimtarët të takohen me lexuesit me qëllimin për të bashkëbiseduar”.

Virioni prek po ashtu konkurencën brenda shkrimtarëve, si edhe mënyrën sesi ato e trajtojnë produktin e tyre artistik. “Shkrimtari shqiptar e rrëzon konkurencën me ndjeshmërinë e tepërt se çfarë ka bërë tjetri më shumë. Më vjen keq që nuk e kanë kuptuar ende se gjithsecili duhet të gëzohet me praninë e sojit, sepse vetëm kështu mund të forcohet besimi dhe psikologjia e besimit tek letërsia shqipe. Kam konstatuar gjithashtu se mungon trajtimi i mirëmenduar i librit. Që të ekzistoj si një institucion, libri duhet të ketë lexues. Shkrimtarët tanë mendojnë se shkruajnë për elitat, jo për turmat. Ky është një koncept idiotesk, don kishotesk. Vetë Victor Hygo i dërgonte botuesit të tij një letër me tre pikëpyetje të mëdha, pikërisht për të ditur nëse kishte arritur të prekte një masë të gjerë lexuesish”-shprehet ai, duke cekur paksa edhe marrëdhënien e shkrimtarëve shqiptarë me fëmijët dhe të rinjtë e sotëm.

“Tek shkrimtarët që i përkasin brezit tim, ka një lloj snobizmi. Ata i prezantojnë të rinjve shkrimtarë të qindra viteve më parë, me qëllimin për t’u dukur të lexuar dhe të ditur. Në të vërtetë, veçse tregojnë padituri. Fluksi i ngjarjeve të ditës mund të jetë më emocionues se ato që të rinjtë mund të gjejnë nëpër faqe libri. Në të tilla raste, s’po flasim për letërsi. Letërsia duhet të sjellë një realitet tërheqës, nuk po them detyrimisht fals. Le të ndalemi tek tekstet shkollore. Fragmentet e zgjedhura nga letërsia e huaj apo shqipe, s’bëjnë gjë tjetër veçse e zvetënojnë  dashurinë e fëmijëve për letërsinë. Tekstet shkollore janë banalizuar. S’duheshin bërë alternative, sepse secili lobon për të fituar në Ministri të Arsimit…Bëhet një mishmash i vërtetë, deri në kufijtë e korrupsionit. Dhe këtu, hyn padyshim edhe neglizhenca ndaj asaj se çka i serviret fëmijëve”.

Bashkëbisedimit shumë shpejt po i vjen fundi, ndonëse provokon pafundësisht pikëpyetje të mëdha. Një ndër to, që padyshim mund të cilësohet edhe si ndër më naivet, është sesi mund të jetë jeta e një shkrimtari në vendin tonë. Me një buzëqeshje të çiltër, aspak tallëse, Virioni preferon të flasë për veten e tij.

“Kam bërë një jetë monotone. Mund të them se kam praktikuar një skemë të mbyllur veprimi (punë-shtëpi). Por, jeta e një shkrimtari merr ngjyra në varësi të shkallës së përjetimit të brendshëm, se sa ai azhornohet me ndjesitë dhe fatet e personave që e rrethojnë. Kjo gjë dëshmohet fare mirë tek veprat e tyre. Shkrimtari i njohur francez, Gustav Flober pohonte se nuk dallonte fare nga kopshtari i tij nga pamje fizike. Madje, ky i fundit sipas tij kishte pamje më premtuese si mendimtar apo filozof. E megjithatë, nuk shkruante vepra letrare…”

 

* Shkrimtari Virion Graçi është nga më të suksesshmit e kohës së demokracisë. Pedagog në Universitetin “Eqerem Çabej” në Gjirokastër dhe studiues pranë Akademisë së Studimeve Albanologjike (ASA). Lindur më 14.02.1968, në Gjirokastër, ka kryer fakultetin “Histori-Filologji” (Tiranë), në degën gjuhë- letërsi shqipe, në vitet 1988-1992. Nga viti 1993-2010, Virioni ka punuar si pedagog në universitetin “Eqerem Çabej”. Prej vitit 2010 është punonjës shkencor në Akademia e Studimeve Albanologjike, Tiranë.

Marrë nga Mapo.al

Tirana është boshatisur për ditët e pushimit. Cilën nga ritet e shenjta po ndiqni:

View Results

blog blog graçi një elegji për të rinjtë e vitit ‘90 virion graci graçi një elegji për të rinjtë e vitit ‘90 virion graci

Sondazh

Insights 23 November 2019, 17:44

CDU demonstroi unitet

GJERMANI- Në kongresin e CDU-së, që përfundoi në Lajpcig të shtunën, partia kristiandemokrate tregoi se di të ruajë unitetin. Kongresi ishte më shumë një shkëmb...

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Rama sqaron deklaratën: Mendimi im, nuk i japim leksione qeverisë maqedonase për vendimet...

Mickoski pyetet për incidentin e himnit në Pustec: Nuk e kemi ndjekur aktivitetin deri në fund...

Rama përballet me gazetarin në Qafë Thanë: Çfarë je ti, protestues?

“One Stop Shop”/ Mickoski: Është kënaqësi që po bëjmë ketë bashkëpunim për një pikë kontrolli...

Kërcënoi bashkëshorten se do ta vriste dhe qëlloi me armë në ajër, arrestohet 40-vjeçari...

Vodhën sende me vlerë dhe 30 mijë euro në një banesë, arrestohen dy persona në Durrës

Aksident në Fier/ Makina del nga rruga dhe përfundon në kanal, mister fati i drejtuesit

Nis nga nesër “One Stop Shop” me Maqedoninë e Veriut, Rama: Kemi shumë gjëra që duhet t'i bëjmë...

Rama mbërrin në Qafë Thanë, takim me Mickoskin, në fokus sistemi i përbashkët kufitar...

Me flamurin kuqezi në duar, protestuesit ngjiten në monumentin e Skënderbeut

Tensione në protestë/ Policia hyn në lokale dhe shoqëron protestuesit me forcë

Rama: Tirana që do të fitojmë në 9 maj kërkon fuqi të madhe qeverisjeje në 10 maj

Protestuesit zhvendosen tek Kryeministria/ Policia vendos kordone në akse kryesore rrugore

"Kemi nevojë për një PS më të organizuar"/ Rama: Rruga e Durrësit sot, si një film i së shkuarës

Rama: Tiranën e transformuar nga vendi i mbijetesës në vendin që kërkon cilësi

“Ndal plaçkitjes, shtypjes, ikjes/Protestuesit ngrenë banderolen gjigande para Ministrisë së Arsimit

Policia “gardh” para Ministrisë së Arsimit, nuk lejon protestuesit të bllokojnë Rrugën e Durrësit

Rama nga Asambleja e PS-së: Vit pas viti do të dyfishojmë rritjen e pensioneve

Revoltat kundër qeverisë Rama, protestuesit mblidhen te Ministria e Arsimit

"Deri në 2030 do japim 55 mijë celësa"/ Rama: Mbështetje për fëmijët me aftësi të kufizuara

"Kanë mbajtur mbi shpinë Shqipërinë me kockat e varfërisë së vet"/Rama:Jemi në borxh me pensionistët

“Poshtë diktatura”/ Studentët e presin me thirrje pasi doli nga Asambleja, Rama i përshëndet me dorë

Rama: PS do ta fitojë sërish Tiranën dhe Shqipërinë se është rruga nga kalon bashkimi me Europën

Rama: Me trëndafilin në dorë dhe kurajën në zemër, asgjë s’na ndal

Rama: Kemi bërë gabime dhe faje, por kemi aftësinë të ringrihemi

"Goditja e njerëzve në krye të detyrës nuk falet"/ Rama: Erion Veliaj je në gabim!

Elisa Spiropali dhe Plarent Ndreca jashtë PS-së/ Rama e konfirmon nga Asambleja e Tiranës

Rama: Kush do të sillet si e ëma e Zeqos në majë të thanës, s’ka vend në këtë familje politike

Rama: Si mund të largohet nga puna kryepolicja e Tiranës pse nuk u bën ‘like’ e ‘share’

"Veliaj ta kuptojë se është gabim me PS-në"/ Rama: Kush ndjek këtë kuturisje do ndëshkohet

Rama: Vendimi i GJK-së për ta lënë Veliajn në detyrë është absurd

Mbërrijnë socialistët te Akademia e Arteve, kontrolle në hyrje dhe prani e shtuar e policisë

Berisha: Pas 35 vitesh, rikthehet partia-shtet,ekipet ndërkombëtare damkosën zgjedhjet e 11 majit

Peleshi u përgjigjet kritikave të Spiropalit: Në parlamentin shqiptar politika bëhet personale

Revolta studentore në Tiranë/ Qytetarët njëzërëshi: Në 28 nëntor ne do dalim

Qytetarët vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, policia i ndjek nga mbrapa

Përplasje në protestën përpara Kryeministrisë, policia zhvendos protestuesit nga Bulevardi

Protesta tek Kryeministria/Qytetarët shtyhen më forcë, focat policore nuk lejojnë protestën paqësore

Debat në Komisionin e Ligjeve për aktin normativ të tubimeve/ Bylykbashi: Rama nuk i përballon...

Pas reshjeve të dendura të shiut, hapet njëra nga portat e HEC-it të Komanit

Kanosi me armë zjarri një 31-vjeçar, arrestohet 20-vjeçari në Tiranë, procedohet penlisht i ati

Elementët dekorativë shkëputen nga fasada e pallatit në Durrës, bien mbi një makinë...

Ish-kandidati për Bashkinë e Himarës paraqitet në SPAK, ende pa detaje mbi arsyen e thirrjes

Arrestohet 25-vjeçari, do t'i merrte 1 mln euro një biznesmeni duke iu prezantuar si funksionar...

Përplasje tek Kryeministria/ Efektivët e policisë presin me forcë protestuesit, i shtyjnë me dhunë

Policia nuk i la të protestonin te Kryeministria, qytetarët marshojnë mes për mes makinave në rrugë

Policia i shtyn me forcë në trotuar, protestuesit thirrje: Poshtë diktatura

Greta Thunberg: Shqiptarët kanë treguar se çfarë do të thotë t'i rezistosh shkatërrimit të natyrës

Protestat qytetare në Tiranë/ Protestuesit mblidhen para Kryeministrisë

Balla përplaset me Shehajn: A do ta votosh kërkesën e prokurorisë italiane...

Berisha: Rreth 1 miliard euro do jenë shpenzime operative për hajdutët e administratës...

Berisha: Rrogat e ulëta duhet të rriten me 50%, rrogat e mesme me 30%!

Berisha: Buxheti nuk është 10 miliardë euro, por 5.5 miliardë! Pensionistët marrin 1 përqind...

Drogë në berberhane, thika në servis dhe përforcues grushti në banesë, arrestohet 44-vjeçari...

Marshimi paqësor i protestuesve / Forcat e policisë i ndjekin nga pas me furgona të shumtë

Protestuesit vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, efektivët i ndjekin nga mbrapa

"Pediatria me legen se nuk ka ujë lavamani"/ Korreshi për spitalin e Lushnjes

Tensionohet situata te Kryeministria/ Policia shtyn me forcë protestuesit paqësorë

Protestuesit zhvendosen te kryeministria, policia iu bën thirrje të lirojnë bulevardin