LIVE UPDATES
Aktualitet

Analiza: Pse nuk flitet për viktimat e krimeve të luftës?

Për këto krime lufte u dënuan më 16 shtator katër ish-krerët e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK) nga Gjykata Speciale e Kosovës në Hagë.

28 September 2026, 08:26 Nga E.d
Analiza: Pse nuk flitet për viktimat e krimeve të luftës?
Protestues mbajnë pankarta me thirrjen "Liri për çlirimtarët"

Në stallë lopësh e bodrume, të lidhur me zinxhirë, të mbuluar me baltë dhe të rrethuar me jashtëqitje njerëzish e bagëtish, të varur kokëposhtë e të rrahur, me thonj të shkulur e gjymtyrë të thyera…

Qindra persona që konsideroheshin kundërshtarë të UÇK-së - mësues shkollash, bujq, pylltarë, punëtorë të thjeshtë dhe, në disa raste, gra dhe fëmijë - u tha të jenë ndaluar në mënyrë arbitrare e keqtrajtuar në këto forma gjatë luftës së fundit në Kosovë, më 1999.

Për këto krime lufte u dënuan më 16 shtator katër ish-krerët e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK) nga Gjykata Speciale e Kosovës në Hagë. Aktgjykimi ishte i shkallës së parë dhe ekipet mbrojtëse të Hashim Thaçit, Jakup Krasniqit, Kadri Veselit dhe Rexhep Selimit paralajmëruan se do ta apelojnë atë.

Prej ditës së shpalljes së tij, çdo natë, Sheshi Skënderbeu në Prishtinë grumbullon mijëra njerëz që brohorasin “Jo në emrin tim” dhe kundërshtojnë dënimin e atyre që i cilësojnë si “heronj” dhe “çlirimtarë”. 

Në stallë lopësh e bodrume, të lidhur me zinxhirë, të mbuluar me baltë dhe të rrethuar me jashtëqitje njerëzish e bagëtish, të varur kokëposhtë e të rrahur, me thonj të shkulur e gjymtyrë të thyera…

Qindra persona që konsideroheshin kundërshtarë të UÇK-së - mësues shkollash, bujq, pylltarë, punëtorë të thjeshtë dhe, në disa raste, gra dhe fëmijë - u tha të jenë ndaluar në mënyrë arbitrare e keqtrajtuar në këto forma gjatë luftës së fundit në Kosovë, më 1999.

Për këto krime lufte u dënuan më 16 shtator katër ish-krerët e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK) nga Gjykata Speciale e Kosovës në Hagë.

Aktgjykimi ishte i shkallës së parë dhe ekipet mbrojtëse të Hashim Thaçit, Jakup Krasniqit, Kadri Veselit dhe Rexhep Selimit paralajmëruan se do ta apelojnë atë.

Prej ditës së shpalljes së tij, çdo natë, Sheshi Skënderbeu në Prishtinë grumbullon mijëra njerëz që brohorasin “Jo në emrin tim” dhe kundërshtojnë dënimin e atyre që i cilësojnë si “heronj” dhe “çlirimtarë”.  

Mes fjalimeve e këngëve, gati askush nuk flet për viktimat. Pse?

Agon Maliqi, bashkëpunëtor i lartë jorezident në Qendrën për Evropën të Këshillit Atlantik dhe njohës i zhvillimeve në Kosovë, thotë se kjo ndodh për shkak se verdikti ka sulmuar trashëgiminë e luftës çlirimtare dhe historinë e vendit.

Sipas tij, debati duhet të rifokusohet te “përgjegjësia individuale e atyre që i kanë bërë veprat, e jo duke ndërtuar një narracion të motiveve kriminale të lidershipit të UÇK-së”.

“Duhet të pyesim sinqerisht: a janë të dënuarit ata që kanë qenë zbatuesit dhe urdhërdhënësit e veprave dhe se a vendos ky lloj verdikti drejtësi?”, thotë Maliqi për Radion Evropa e Lirë.

Ai insiston se vendimi nuk ka sjellë drejtësi as për viktimat, as për të dënuarit, pasi përgjegjësia i është atribuuar nivelit komandues pa u individualizuar për secilin rast.

Trupi Gjykues e lidhi përgjegjësinë e katër ish-krerëve të UÇK-së me një plan të përbashkët kriminal për të shënjestruar personat që konsideroheshin kundërshtarë të UÇK-së.

Katër të akuzuarit u tha se kontribuuan në krijimin dhe zbatimin e këtij plani dhe se nuk ndërmorën hapa për ta ndalur atë, ndërsa komandantët e zonave ishin “zbatues të zellshëm” të këtij qëllimi kriminal.

“Megjithëse përgjegjësia e të akuzuarve është individuale dhe personale, ajo që ata bënë, nuk do të mund të ishte realizuar nga një person i vetëm. Atë e bënë bashkë, me vendosmëri dhe me ndihmën e të tjerëve”, thuhet në përmbledhjen e aktgjykimit, ku flitet për qëllim të përbashkët kriminal.

Dhe pikërisht përmendja e një “ndërmarrjeje të përbashkët kriminale” nxiti reagim te qytetarët që ndiejnë se kështu njolloset lufta e bërë nga UÇK-ja. 

Disa qytetarë të intervistuar nga Radio Evropa e Lirë thonë se nuk besojnë se akuzat janë mbështetur në fakte dhe dëshmi të mjaftueshme, duke i cilësuar ato si spekulime dhe të papranueshme për popullin e Kosovës. 

“Kush i ka konstatuar? Ku janë faktet? Ku janë dëshmitë? Ato janë veç spekulime”, thotë Milaim Llugaxhiu nga Suhareka.

“Ato akuza janë qesharake, hajgare për popullin tonë”, thotë Liridon Sheholli nga Podujeva.

“Nuk është e vërtetë, të gjithë e dimë”, sipas Qemajl Hasanit nga Vushtrria.

“Nuk ka kurrfarë faktesh dhe si të tilla janë të papranueshme për ne dhe për popullin e Kosovës”, thotë Bajram Beqiri, gjithashtu nga Vushtrria.

Aktgjykimi i plotë për këtë rast nuk është publikuar ende.

Por, përtej trashëgimisë së UÇK-së, njohësi i zhvillimeve në Kosovë, Agon Maliqi, thotë se viktimat nuk kanë marrë shumë vëmendje edhe për shkak të dy faktorëve të tjerë kyç: anonimiteti dhe dyshimet për profilin e tyre.

“Ekzistenca e dyshimeve se një pjesë e mirë e tyre mund të kenë qenë spiunë, apo bashkëpunëtorë dhe dëshmitarë të përpunuar nga Serbia, e bën shumëkë që të mos i shohë si viktima, por thjesht si kolateral legjitim lufte”, thotë Maliqi.

Në përmbledhjen e aktgjykimit, trupi gjykues konstatoi se të ndalurit akuzoheshin personalisht se ishin spiunë e tradhtarë dhe se bashkëpunonin me regjimin serb.

Por, “me përjashtime të kufizuara”, gjyqtarët thanë se “nuk gjetën prova që viktimat kishin kryer veprimtari kriminale, kishin marrë pjesë aktive në luftime apo përbënin ndonjë shqetësim tjetër legjitim për sigurinë e UÇK-së”.

Maliqi thotë se në atë kohë kishte njerëz që bashkëpunonin me autoritetet serbe, duke shtuar se ka një konsensus që “në rrethana lufte, së paku, ndalimi i personave të dyshuar është praktikë legjitime”. 

“Gjithsesi, dihet gjerësisht se njerëzit shpesh janë shënjestruar pa bazë dhe arbitrarisht nga fryma e mosbesimit, mospajtimet politike apo inatet personale”, thotë ai.

Por, meqë emrat, fytyrat e historive të tyre - përveç rastit të Behajdin Allaqit - mbeten anonimë, ndaj tyre ka mosbesim.

Radio Evropa e Lirë kontaktoi familjen e Allaqit për koment pas aktgjykimit, por nuk mori përgjigje.

Maliqi thotë se është e kuptueshme që viktimat dhe dëshmitarët të kenë kërkuar anonimitet “për t’u mbrojtur nga gjykimi publik”, por se kështu është krijuar perceptimi “që ata kanë faj dhe kanë diçka për të fshehur”.

“Sidomos duke e ditur se përballë këtyre viktimave abstrakte në bankën e të akuzuarve nuk janë vetë kryesit e veprave, por figura me peshë historike, të cilët po gjykohen mbi logjikën e strukturës komanduese - gjë që automatikisht e zhvendos empatinë drejt tyre”, thotë Maliqi.

Në mesin e viktimave u tha të ishin edhe persona që ndaloheshin vetëm se cilësoheshin “ushtarë të [Ibrahim] Rugovës”, meqë mbështesnin Lidhjen Demokratike të Kosovës (LDK) dhe Forcat e Armatosura të Republikës së Kosovës (FARK).

Pse kishte përplasje mes FARK-ut e LDK-së dhe UÇK-së?

Radio Evropa e Lirë kërkoi koment nga LDK-ja për përmendjen e tyre në aktgjykimin dënues për ish-krerët e UÇK-së, por s’mori përgjigje.

Publikisht, kjo parti doli po më 16 shtator me një komunikatë që kundërshtoi verdiktin e Speciales, duke thënë se “UÇK-ja mbetet pjesa më krenare e historisë moderne të popullit tonë” dhe se ajo vetëm “mbrojti pragun e shtëpisë”.

Në këtë komunikatë, si në pothuajse të gjitha deklarimet publike të bëra pas këtij verdikti, u theksuan krimet e kryera nga forcat serbe në Kosovë.

Krimet e luftës dhe kundër njerëzimit në Kosovë

Ngjashëm reagoi atë ditë edhe kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, i cili vendimin e përshkroi si “padrejtësi të papranueshme, ndëshkim të madh e të dëmshëm”.

“Në këto momente të vështira, jemi pranë familjeve të ish-krerëve të UÇK-së dhe të gjithë bashkëluftëtarëve çlirimtarë”, tha ai, pa përmendur viktimat në atë reagim, por duke i quajtur “konstatime të padrejta” përfundimet se ata kishin targetuar persona të konsideruar bashkëpunëtorë të regjimit serb.

Prej atëherë, ai u zotua se do të ofrojë gjithë mbështetjen e mundshme, përmes një strategjie shtetërore, për të ndihmuar ekipet mbrojtëse në apelimin e verdiktit. 

Analisti politik, Ilir Deda, thotë për Radion Evropa e Lirë se mbështetja e apelimit të verdiktit “nuk duhet të shndërrohet në mohim të vuajtjes së viktimave”.

“Respekti për viktimat nuk e dobëson mbrojtjen; përkundrazi, ia shton kredibilitetin”, thotë ai, duke theksuar se përgjegjësia penale e individëve nuk mund të shndërrohet në faj kolektiv të UÇK-së apo shtetit të Kosovës.

Në Kosovë, shumica e organizatave që merren me drejtësi dhe çështje të të drejtave të njeriut, gjithashtu, e kundërshtuan verdiktin dhe shmangën përmendjen e viktimave.

Më 25 shtator, 11 prej tyre reaguan ndaj Amnesty International, duke kundërshtuar mënyrën se si ajo e lidhi aktgjykimin me “mijëra viktima të luftës në Kosovë”, pa përmendur krimet e kryera nga forcat serbe.

Amnesty International, në reagimin e saj, tha se dënimet “u japin shpresë mijëra viktimave të luftës në Kosovë”.

Ata kërkuan që Amnesty të bëjë dallim mes viktimave dhe krimeve të trajtuara në rastin ndaj Thaçit dhe të tjerëve dhe viktimave të tjera të luftëss - shumica viktima të forcave serbe.

Fondi për të Drejtën Humanitare në Kosovë, në anën tjetër, u fokusua te viktimat e rastit të ish-krerëve të UÇK-së.

“Elitat politike në Kosovë e kanë rrënjosur narrativin për luftën heroike të UÇK-së për liri kundër forcave serbe si pothuajse të vetmin interpretim të lejueshëm të luftës. Ky narrativ nuk mund t’i ndryshojë faktet e vërtetuara me aktgjykim”, thuhet në reagim.

Megjithatë, Fondi pranoi se pakënaqësia në Kosovë vjen për shkak të “mungesës pothuajse të plotë” të ndjekjes penale të zyrtarëve serbë të asaj kohe në gjykatat në Serbi.

Ai insistoi se faktet e vërtetuara në aktgjykim nuk mund të relativizohen përmes etiketimit të viktimave si “bashkëpunëtorë”.

Radio Evropa e Lirë kontaktoi këtë organizatë për të diskutuar pozitën e viktimave në debatin e krijuar pas aktgjykimit, por nuk mori përgjigje.

Sipas aktgjykimit, të paktën 385 persona ishin ndaluar në mënyrë të paligjshme ose arbitrare, 303 ishin torturuar, 49 ishin trajtuar në mënyrë mizore dhe 96 ishin vrarë./REL

hagë uÇk gjykata speciale e kosovës

Sondazh

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Rama sqaron deklaratën: Mendimi im, nuk i japim leksione qeverisë maqedonase për vendimet...

Mickoski pyetet për incidentin e himnit në Pustec: Nuk e kemi ndjekur aktivitetin deri në fund...

Rama përballet me gazetarin në Qafë Thanë: Çfarë je ti, protestues?

“One Stop Shop”/ Mickoski: Është kënaqësi që po bëjmë ketë bashkëpunim për një pikë kontrolli...

Kërcënoi bashkëshorten se do ta vriste dhe qëlloi me armë në ajër, arrestohet 40-vjeçari...

Vodhën sende me vlerë dhe 30 mijë euro në një banesë, arrestohen dy persona në Durrës

Aksident në Fier/ Makina del nga rruga dhe përfundon në kanal, mister fati i drejtuesit

Nis nga nesër “One Stop Shop” me Maqedoninë e Veriut, Rama: Kemi shumë gjëra që duhet t'i bëjmë...

Rama mbërrin në Qafë Thanë, takim me Mickoskin, në fokus sistemi i përbashkët kufitar...

Me flamurin kuqezi në duar, protestuesit ngjiten në monumentin e Skënderbeut

Tensione në protestë/ Policia hyn në lokale dhe shoqëron protestuesit me forcë

Rama: Tirana që do të fitojmë në 9 maj kërkon fuqi të madhe qeverisjeje në 10 maj

Protestuesit zhvendosen tek Kryeministria/ Policia vendos kordone në akse kryesore rrugore

"Kemi nevojë për një PS më të organizuar"/ Rama: Rruga e Durrësit sot, si një film i së shkuarës

Rama: Tiranën e transformuar nga vendi i mbijetesës në vendin që kërkon cilësi

“Ndal plaçkitjes, shtypjes, ikjes/Protestuesit ngrenë banderolen gjigande para Ministrisë së Arsimit

Policia “gardh” para Ministrisë së Arsimit, nuk lejon protestuesit të bllokojnë Rrugën e Durrësit

Rama nga Asambleja e PS-së: Vit pas viti do të dyfishojmë rritjen e pensioneve

Revoltat kundër qeverisë Rama, protestuesit mblidhen te Ministria e Arsimit

"Deri në 2030 do japim 55 mijë celësa"/ Rama: Mbështetje për fëmijët me aftësi të kufizuara

"Kanë mbajtur mbi shpinë Shqipërinë me kockat e varfërisë së vet"/Rama:Jemi në borxh me pensionistët

“Poshtë diktatura”/ Studentët e presin me thirrje pasi doli nga Asambleja, Rama i përshëndet me dorë

Rama: PS do ta fitojë sërish Tiranën dhe Shqipërinë se është rruga nga kalon bashkimi me Europën

Rama: Me trëndafilin në dorë dhe kurajën në zemër, asgjë s’na ndal

Rama: Kemi bërë gabime dhe faje, por kemi aftësinë të ringrihemi

"Goditja e njerëzve në krye të detyrës nuk falet"/ Rama: Erion Veliaj je në gabim!

Elisa Spiropali dhe Plarent Ndreca jashtë PS-së/ Rama e konfirmon nga Asambleja e Tiranës

Rama: Kush do të sillet si e ëma e Zeqos në majë të thanës, s’ka vend në këtë familje politike

Rama: Si mund të largohet nga puna kryepolicja e Tiranës pse nuk u bën ‘like’ e ‘share’

"Veliaj ta kuptojë se është gabim me PS-në"/ Rama: Kush ndjek këtë kuturisje do ndëshkohet

Rama: Vendimi i GJK-së për ta lënë Veliajn në detyrë është absurd

Mbërrijnë socialistët te Akademia e Arteve, kontrolle në hyrje dhe prani e shtuar e policisë

Berisha: Pas 35 vitesh, rikthehet partia-shtet,ekipet ndërkombëtare damkosën zgjedhjet e 11 majit

Peleshi u përgjigjet kritikave të Spiropalit: Në parlamentin shqiptar politika bëhet personale

Revolta studentore në Tiranë/ Qytetarët njëzërëshi: Në 28 nëntor ne do dalim

Qytetarët vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, policia i ndjek nga mbrapa

Përplasje në protestën përpara Kryeministrisë, policia zhvendos protestuesit nga Bulevardi

Protesta tek Kryeministria/Qytetarët shtyhen më forcë, focat policore nuk lejojnë protestën paqësore

Debat në Komisionin e Ligjeve për aktin normativ të tubimeve/ Bylykbashi: Rama nuk i përballon...

Pas reshjeve të dendura të shiut, hapet njëra nga portat e HEC-it të Komanit

Kanosi me armë zjarri një 31-vjeçar, arrestohet 20-vjeçari në Tiranë, procedohet penlisht i ati

Elementët dekorativë shkëputen nga fasada e pallatit në Durrës, bien mbi një makinë...

Ish-kandidati për Bashkinë e Himarës paraqitet në SPAK, ende pa detaje mbi arsyen e thirrjes

Arrestohet 25-vjeçari, do t'i merrte 1 mln euro një biznesmeni duke iu prezantuar si funksionar...

Përplasje tek Kryeministria/ Efektivët e policisë presin me forcë protestuesit, i shtyjnë me dhunë

Policia nuk i la të protestonin te Kryeministria, qytetarët marshojnë mes për mes makinave në rrugë

Policia i shtyn me forcë në trotuar, protestuesit thirrje: Poshtë diktatura

Greta Thunberg: Shqiptarët kanë treguar se çfarë do të thotë t'i rezistosh shkatërrimit të natyrës

Protestat qytetare në Tiranë/ Protestuesit mblidhen para Kryeministrisë

Balla përplaset me Shehajn: A do ta votosh kërkesën e prokurorisë italiane...

Berisha: Rreth 1 miliard euro do jenë shpenzime operative për hajdutët e administratës...

Berisha: Rrogat e ulëta duhet të rriten me 50%, rrogat e mesme me 30%!

Berisha: Buxheti nuk është 10 miliardë euro, por 5.5 miliardë! Pensionistët marrin 1 përqind...

Drogë në berberhane, thika në servis dhe përforcues grushti në banesë, arrestohet 44-vjeçari...

Marshimi paqësor i protestuesve / Forcat e policisë i ndjekin nga pas me furgona të shumtë

Protestuesit vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, efektivët i ndjekin nga mbrapa

"Pediatria me legen se nuk ka ujë lavamani"/ Korreshi për spitalin e Lushnjes

Tensionohet situata te Kryeministria/ Policia shtyn me forcë protestuesit paqësorë

Protestuesit zhvendosen te kryeministria, policia iu bën thirrje të lirojnë bulevardin