LIVE UPDATES
Bota

Lufta në Lindjen e Mesme/ Eksperti amerikan: Marrëveshja SHBA-Iran mund të varet nga Izraeli

Matt Reisener, këshilltar i lartë për sigurinë kombëtare në Qendrën për Strategjitë Detare, shpjegon në një intervistë për Radion Evropa e Lirë (REL) pse diplomacia dhe trysnia ushtarake ka të ngjarë të vazhdojnë paralelisht, çfarë besojnë Irani dhe SHBA-ja se mund të fitojnë nga bisedimet dhe pse në fund të fundit marrëveshja mund të varet nga Izraeli.

12 June 2026, 22:06 Nga E.d
Lufta në Lindjen e Mesme/ Eksperti amerikan: Marrëveshja SHBA-Iran
Foto ilustruse

Përpjekjet për ta arritur një marrëveshje fillestare midis Shteteve të Bashkuara dhe Iranit janë rritur dukshëm, pavarësisht shkëmbimit të një sërë sulesh ajrore mes dy palëve që kanë lëkundur armëpushimin e brishtë.

Matt Reisener, këshilltar i lartë për sigurinë kombëtare në Qendrën për Strategjitë Detare, shpjegon në një intervistë për Radion Evropa e Lirë (REL) pse diplomacia dhe trysnia ushtarake ka të ngjarë të vazhdojnë paralelisht, çfarë besojnë Irani dhe SHBA-ja se mund të fitojnë nga bisedimet dhe pse në fund të fundit marrëveshja mund të varet nga Izraeli.

Radio Evropa e Lirë: Në çfarë faze ndodhet sot përballja SHBA-Iran-Izrael? A po lëvizim vërtet drejt uljes së tensioneve?

Matt Reisener: Aktualisht ndodhemi në një lloj ngërçi dhe ekzistojnë tri çështje kryesore.

Së pari, SHBA-ja dhe Irani vazhdojnë të kenë mospërputhje thelbësore për shumë çështje kyç. Presidenti amerikan, Donald Trump, ka qenë shumë i qartë se Irani nuk duhet të ketë rrugë të besueshme drejt ndërtimit të armëve bërthamore, ndërsa Irani vazhdon të këmbëngulë se nuk është i gatshëm të heqë dorë nga më shumë sesa kishte pranuar në marrëveshjen JCPOA, të nënshkruar në vitin 2015. 

E njëjta çështje është edhe me Ngushticën e Hormuzit. Qëndrimi amerikan është se kjo rrugë detare duhet të mbetet përgjithmonë e hapur për lundrimin e anijeve, ndërsa Irani ende ka synime të ushtrojë një nivel të caktuar kontrolli të përhershëm mbi të.

Të dyja palët e shohin njëra-tjetrën si jo plotësisht të besueshme. Pse do të hiqte dorë Irani nga ajo që e konsideron si pozicion të favorshëm, duke pasur kontroll mbi Ngushticën e Hormuzit? Në fund të fundit, Trump u tërhoq më parë nga JCPOA. Irani nuk dëshiron të humbasë atë që mendon se e ka fituar nga konflikti në këmbim të një marrëveshjeje që SHBA-ja mund të mos e respektojë.

Nga këndvështrimi amerikan, lind pyetja: si mund t'i besohet Iranit se do t'u përmbahet kushteve të një marrëveshjeje nëse i zhbllokohen asetet financiare dhe i lehtësohen sanksionet? Historia e gjatë mes dy vendeve i bën të dyja palët të ngurrojnë për të bërë lëshime.

Së fundi, ekzistojnë faktorë të jashtëm që e pengojnë procesin, siç kemi parë në Liban. Është e vështirë të ecet përpara me diplomacinë kur pjesa më e madhe e energjisë diplomatike përdoret për të parandaluar përshkallëzimin e mëtejshëm të konfliktit. Luftimet në Liban janë shfaqur si pengesë e qartë për një marrëveshje të mundshme dhe mund të jetë diçka që SHBA-ja duhet ta adresojë para se negociatat të vazhdojnë.

Radio Evropa e Lirë: Nëse krijohet një kornizë paqeje, cila çështje do të jetë më e vështira për t'u zgjidhur: programi bërthamor i Iranit, lehtësimi i sanksioneve, ndikimi rajonal apo garancitë e sigurisë për Ngushticën e Hormuzit?

Matt Reisener: Asnjëra prej këtyre çështjeve nuk do të jetë e lehtë për t'u zgjidhur. Por, për hir të diskutimit, them se programi bërthamor.

Edhe nëse Irani pajtohet në parim për kufizime mbi programin e tij bërthamor, lind pyetja: a duhet të reduktohen sanksionet dhe të zhbllokohen asetet para se Irani ta fillojë çmontimin e programit, apo vetëm pas kësaj?

Irani nuk do ta dorëzojë uraniumin e pasuruar vetëm mbi bazën e premtimeve për lehtësimin e sanksioneve në të ardhmen.

A mund të negociohet një marrëveshje graduale, ku sanksionet reduktohen hap pas hapi dhe bllokadat hiqen gradualisht ndërsa Irani dorëzon pjesë të infrastrukturës së tij bërthamore?

Izraeli e ndërlikon këtë çështje. Ai mund ta pranojë ose jo një marrëveshje që kufizon, por nuk eliminon plotësisht programin civil bërthamor të Iranit.

Kryeministri izraelit, Benjamin Netanyahu, ka kaluar vite duke e paraqitur Iranin si një kërcënim ekzistencial për qytetarët e tij. Ekziston një pyetje reale nëse krahu i djathtë i koalicionit të tij do ta pranonte një marrëveshje të arritur nga Uashingtoni nëse ajo i ngjan në çfarëdo mënyre JCPOA-së.

Nëse jo, konflikti mund të rifillojë thjesht pas disa muajsh ose vitesh. 

Radio Evropa e Lirë: Shumë njerëz e lidhin Ngushticën e Hormuzit kryesisht me çmimet e naftës. Nga perspektiva e sigurisë kombëtare, a mund të jetë rreziku afatgjatë më i madh në fakt për zinxhirët globalë të furnizimit, prodhimin e mbrojtjes dhe logjistikën ushtarake?

Matt Reisener: Shqetësimi më i madh afatgjatë do të ishte kontrolli i përhershëm iranian mbi Ngushticën e Hormuzit, sepse kjo do të krijonte një precedent që aktorë të tjerë mund të përpiqeshin të ushtrojnë kontroll të ngjashëm mbi pika të tjera strategjike detare.

Nëse kjo ndodh, vende të tjera mund ta konsiderojnë seriozisht ndjekjen e shembullit të Iranit. Për shembull, Indonezia mund të kërkojë kontroll më të madh mbi Ngushticën e Malakës. Ndërkohë, Rusia mund të shtyjë më fort pretendimet e saj mbi rrugët e ngushta detare në Arktik përgjatë bregdetit të saj.

Liria e lundrimit nëpër ujërat ndërkombëtare nuk është vetëm një interes amerikan; ajo është domosdoshmëri globale. Lejimi që kjo liri të bëhet viktimë e këtij konflikti do të ishte katastrofik.

Sigurisht, ndërprerjet në zinxhirët e furnizimit mund të zgjerohen përtej Ngushticës së Hormuzit dhe të prekin pika të tjera kritike detare në botë. Në atë moment do të përballeshim me probleme të mëdha globale që shkojnë shumë përtej këtij konflikti të veçantë./REL

shba-iran lufta eksperti amerikan

Sondazh

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Rama sqaron deklaratën: Mendimi im, nuk i japim leksione qeverisë maqedonase për vendimet...

Mickoski pyetet për incidentin e himnit në Pustec: Nuk e kemi ndjekur aktivitetin deri në fund...

Rama përballet me gazetarin në Qafë Thanë: Çfarë je ti, protestues?

“One Stop Shop”/ Mickoski: Është kënaqësi që po bëjmë ketë bashkëpunim për një pikë kontrolli...

Kërcënoi bashkëshorten se do ta vriste dhe qëlloi me armë në ajër, arrestohet 40-vjeçari...

Vodhën sende me vlerë dhe 30 mijë euro në një banesë, arrestohen dy persona në Durrës

Aksident në Fier/ Makina del nga rruga dhe përfundon në kanal, mister fati i drejtuesit

Nis nga nesër “One Stop Shop” me Maqedoninë e Veriut, Rama: Kemi shumë gjëra që duhet t'i bëjmë...

Rama mbërrin në Qafë Thanë, takim me Mickoskin, në fokus sistemi i përbashkët kufitar...

Me flamurin kuqezi në duar, protestuesit ngjiten në monumentin e Skënderbeut

Tensione në protestë/ Policia hyn në lokale dhe shoqëron protestuesit me forcë

Rama: Tirana që do të fitojmë në 9 maj kërkon fuqi të madhe qeverisjeje në 10 maj

Protestuesit zhvendosen tek Kryeministria/ Policia vendos kordone në akse kryesore rrugore

"Kemi nevojë për një PS më të organizuar"/ Rama: Rruga e Durrësit sot, si një film i së shkuarës

Rama: Tiranën e transformuar nga vendi i mbijetesës në vendin që kërkon cilësi

“Ndal plaçkitjes, shtypjes, ikjes/Protestuesit ngrenë banderolen gjigande para Ministrisë së Arsimit

Policia “gardh” para Ministrisë së Arsimit, nuk lejon protestuesit të bllokojnë Rrugën e Durrësit

Rama nga Asambleja e PS-së: Vit pas viti do të dyfishojmë rritjen e pensioneve

Revoltat kundër qeverisë Rama, protestuesit mblidhen te Ministria e Arsimit

"Deri në 2030 do japim 55 mijë celësa"/ Rama: Mbështetje për fëmijët me aftësi të kufizuara

"Kanë mbajtur mbi shpinë Shqipërinë me kockat e varfërisë së vet"/Rama:Jemi në borxh me pensionistët

“Poshtë diktatura”/ Studentët e presin me thirrje pasi doli nga Asambleja, Rama i përshëndet me dorë

Rama: PS do ta fitojë sërish Tiranën dhe Shqipërinë se është rruga nga kalon bashkimi me Europën

Rama: Me trëndafilin në dorë dhe kurajën në zemër, asgjë s’na ndal

Rama: Kemi bërë gabime dhe faje, por kemi aftësinë të ringrihemi

"Goditja e njerëzve në krye të detyrës nuk falet"/ Rama: Erion Veliaj je në gabim!

Elisa Spiropali dhe Plarent Ndreca jashtë PS-së/ Rama e konfirmon nga Asambleja e Tiranës

Rama: Kush do të sillet si e ëma e Zeqos në majë të thanës, s’ka vend në këtë familje politike

Rama: Si mund të largohet nga puna kryepolicja e Tiranës pse nuk u bën ‘like’ e ‘share’

"Veliaj ta kuptojë se është gabim me PS-në"/ Rama: Kush ndjek këtë kuturisje do ndëshkohet

Rama: Vendimi i GJK-së për ta lënë Veliajn në detyrë është absurd

Mbërrijnë socialistët te Akademia e Arteve, kontrolle në hyrje dhe prani e shtuar e policisë

Berisha: Pas 35 vitesh, rikthehet partia-shtet,ekipet ndërkombëtare damkosën zgjedhjet e 11 majit

Peleshi u përgjigjet kritikave të Spiropalit: Në parlamentin shqiptar politika bëhet personale

Revolta studentore në Tiranë/ Qytetarët njëzërëshi: Në 28 nëntor ne do dalim

Qytetarët vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, policia i ndjek nga mbrapa

Përplasje në protestën përpara Kryeministrisë, policia zhvendos protestuesit nga Bulevardi

Protesta tek Kryeministria/Qytetarët shtyhen më forcë, focat policore nuk lejojnë protestën paqësore

Debat në Komisionin e Ligjeve për aktin normativ të tubimeve/ Bylykbashi: Rama nuk i përballon...

Pas reshjeve të dendura të shiut, hapet njëra nga portat e HEC-it të Komanit

Kanosi me armë zjarri një 31-vjeçar, arrestohet 20-vjeçari në Tiranë, procedohet penlisht i ati

Elementët dekorativë shkëputen nga fasada e pallatit në Durrës, bien mbi një makinë...

Ish-kandidati për Bashkinë e Himarës paraqitet në SPAK, ende pa detaje mbi arsyen e thirrjes

Arrestohet 25-vjeçari, do t'i merrte 1 mln euro një biznesmeni duke iu prezantuar si funksionar...

Përplasje tek Kryeministria/ Efektivët e policisë presin me forcë protestuesit, i shtyjnë me dhunë

Policia nuk i la të protestonin te Kryeministria, qytetarët marshojnë mes për mes makinave në rrugë

Policia i shtyn me forcë në trotuar, protestuesit thirrje: Poshtë diktatura

Greta Thunberg: Shqiptarët kanë treguar se çfarë do të thotë t'i rezistosh shkatërrimit të natyrës

Protestat qytetare në Tiranë/ Protestuesit mblidhen para Kryeministrisë

Balla përplaset me Shehajn: A do ta votosh kërkesën e prokurorisë italiane...

Berisha: Rreth 1 miliard euro do jenë shpenzime operative për hajdutët e administratës...

Berisha: Rrogat e ulëta duhet të rriten me 50%, rrogat e mesme me 30%!

Berisha: Buxheti nuk është 10 miliardë euro, por 5.5 miliardë! Pensionistët marrin 1 përqind...

Drogë në berberhane, thika në servis dhe përforcues grushti në banesë, arrestohet 44-vjeçari...

Marshimi paqësor i protestuesve / Forcat e policisë i ndjekin nga pas me furgona të shumtë

Protestuesit vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, efektivët i ndjekin nga mbrapa

"Pediatria me legen se nuk ka ujë lavamani"/ Korreshi për spitalin e Lushnjes

Tensionohet situata te Kryeministria/ Policia shtyn me forcë protestuesit paqësorë

Protestuesit zhvendosen te kryeministria, policia iu bën thirrje të lirojnë bulevardin