LIVE UPDATES
Editorial

Vdekja e çuditshme e individit liberal

Edhe nëse nuk ekziston vërtet asnjë mundësi për të ndarë përvojën, ajo mundësi mund të imagjinohet lehtësisht. Çdo zgjedhje shndërrohet në një akt për ndërtimin e kujdesshëm të një identiteti. Nuk ka nevojë të jesh i majtë për të parë se e drejta edhe kur nuk është në shitje, është e zhdukur.

22 May 2023, 09:45 Nga Yanis Varoufakis
Vdekja e çuditshme e individit liberal
Yanis Varoufakis

Athinë – Im atë ishte mishërimi i individit liberal, një ironi e shkëlqyer për një marksist të përjetshëm. Për të siguruar jetesën, atij iu desh t’ia jepte me qira krahun e tij të punës drejtuesit të një fabrike çeliku në Eleusis. Por gjatë pushimit të drekës ai shëtiste i lumtur në oborrin e hapur të Muzeut Arkeologjik të Eleusis, ku kundronte pavionin plot me të dhëna që tregonin se teknologët e antikitetit ishin më të avancuar nga sa mendohej më parë.

Pas kthimit në shtëpi, çdo ditë pak pas orës 17:00, dhe pas një pushimit të shkurtër, ai do të ishte gati të merrte pjesë në jetën tonë familjare dhe më pas do të gjente hapësirë për të shkruar gjetjet e tij në artikuj dhe libra akademikë. Me pak fjalë, jeta e tij në fabrikë ishte e ndarë mjeshtërisht nga jeta e tij personale.

Ajo ishte një kohë kur edhe të majtët si ne mendonin se minimumi kapitalizmi na kishte dhënë sovranitet mbi veten tonë, ndonëse brenda disa kufijve. Sado që dikush punon fort për shefin e tij në punë, mund ta “rrethojë” të paktën një pjesë të jetës së tij dhe brenda këtij “gardhi”, të mbetet autonom, i vetëvendosur, i lirë.

Ne e dinim se vetëm të pasurit ishin vërtet të lirë të zgjidhnin, se të varfërit ishin kryesisht të lirë për të humbur, dhe se skllavëria më e keqe ishte ajo e kujtdo që kishte mësuar të donte zinxhirët e tij. E megjithatë e vlerësuam vetë–pronësinë e kufizuar që kishim. Sot të rinjve i është mohuar edhe kjo.

Që nga momenti kur hedhin hapat e tyre të parë, ata mësohen haptazi ta shohin veten si një markë, por që do të gjykohet sipas origjinalitetit të perceptuar. (Dhe kjo përfshin punëdhënësit e mundshëm: “Askush nuk do të më ofrojë punë, derisa të zbuloj veten time të vërtetë”- më tha një herë një i diplomuar).

Marketingu i një identiteti në shoqërinë e sotme online nuk është fakultativ. Kurimi i jetës së tyre personale, është bërë një nga punët më të rëndësishme që bëjnë sot të rinjtë. Përpara se të postojnë ndonjë imazh, të ngarkojnë ndonjë video, të rishikojnë ndonjë film, të ndajnë ndonjë fotografi apo një postim në Twitter, ata duhet të kenë parasysh se kë do të kënaqë ose do të distancojë zgjedhja e tyre. Ata duhet të kuptojnë se cila pjesë e “vetes së tyre të vërtetë” do të duket më tërheqëse, duke testuar vazhdimisht opinionet e tyre kundër konceptit të tyre se cili mund të jetë opinioni i zakonshëm midis opinion–bërësve në internet. Për shkak se çdo përvojë mund të kapet dhe të ndahet, ato i mundon vazhdimisht pyetja nëse duhet bërë një gjë e tillë.

Edhe nëse nuk ekziston vërtet asnjë mundësi për të ndarë përvojën, ajo mundësi mund të imagjinohet lehtësisht. Çdo zgjedhje shndërrohet në një akt për ndërtimin e kujdesshëm të një identiteti. Nuk ka nevojë të jesh i majtë për të parë se e drejta edhe kur nuk është në shitje, është e zhdukur.

Ironia është se individi liberal nuk vdiq as nga këmisha e kadifenjtë fashiste dhe as nga komisarët stalinistë. Ai u vra kur një formë e re e kapitalit, nisi t’i udhëzonte të rinjtë t’i bënin gjërat edhe më liberale: të ishin vetvetja. Nga të gjitha modifikimet e sjelljes, ajo që unë e quaj kapitali dixhital që ka gjeneruar para, është padyshim arritja e tij kryesore dhe kurorëzuese.

Individualizmi posedues ishte gjithnjë i dëmshëm për shëndetin mendor. Shoqëria tekno-feudale që po krijon kapitalin dixhital i bëri gjërat shumë më keq kur e shkatërroi gardhin ndarës që i siguronte individit liberal një strehë nga tregu i punës. Kapitali dixhital e ka copëtuar individin në fragmente të dhënash, një identitet i cili përfshin zgjedhje të shprehura me klikime, në të cilat algoritmet e tij janë në gjendje t’i manipulojnë në mënyra që asnjë mendje njerëzore nuk mund t’i kuptojë. Ai ka prodhuar individë që nuk janë edhe aq posesivë sesa të poseduar, ose më saktë persona të paaftë për vetë-posedim.

Ai e ka pakësuar kapacitetin tonë për t’u fokusuar duke zgjedhur vëmendjen tonë. Ne nuk jemi bërë vullnet-dobët. Jo, fokusi ynë është i rrëmbyer nga një klasë e re sunduese. Dhe për shkak se algoritmet në rrjet dihet se përforcojnë patriarkalizmin, stereotipet djallëzore dhe shtypjen para-ekzistuese, më të rrezikuarit – vajzat, të sëmurët mendorë, të margjinalizuarit dhe të varfërit – janë ata që vuajnë më shumë.

Nëse fashizmi na mësoi diçka dikur, kjo është ndjeshmëria jonë ndaj stereotipeve demonizuese dhe tërheqjes (dhe fuqisë) së shëmtuar të emocioneve si drejtësia, frika, zilia dhe urrejtja që ato ngjallin tek ne. Në realitetin tonë bashkëkohor shoqëror, bota dixhitale na vendos ballë për ballë me “tjetrin” të frikësuar dhe të urryer.

Dhe për shkak se dhuna në internet na duket pa gjak, ne kemi më shumë gjasa t’i përgjigjemi këtij “tjetrit” me gjuhë tallëse dhe madje nënçmuese. Fanatizmi është kompensimi emocional i tekno-feudalizmit për frustrimet dhe ankthet që përjetojmë në lidhje me identitetin dhe fokusin.

Moderatorët e komenteve dhe rregullimi i gjuhës së urrejtjes nuk mund ta ndalojnë këtë brutalizim, sepse është thelbësor për kapitalin iCloud, algoritmet e të cilit optimizohen për fitimet e bollshme që shkojnë për pronarëve e Big Tech. Rregullatorët nuk mund të rregullojnë algoritmet e drejtuara nga Inteligjenca Artificiale që nuk mund t’i kuptojnë as autorët e tyre.

Që liria të ketë një shans, duhet të socializohet kapitali dixhital. Babai im besonte se gjetja e diçkaje që ishte përjetësisht të bukur për t’u fokusuar, siç bëri duke u çuditur tek reliktet e lashtësisë greke, është mbrojtja jonë e vetme nga demonët që rrethojnë shpirtin tonë. Unë jam përpjekur ta praktikoj këtë gjatë viteve dhe në mënyrën time.

Por përballë tekno-feudalizmit, të vepruarit vetëm, të izoluar, dhe si individë liberalë, nuk do të na çojnë shumë larg. Shkëputja nga interneti, fikja e telefonave celularë dhe përdorimi i parave fizike në vend të kartave bankare nuk është zgjidhje. Nëse nuk bëhemi bashkë, nuk

do të arrijmë asnjëherë të civilizojmë apo shoqërizojmë kapitalin dixhital, dhe nuk do ta rifitojmë dot pavarësinë tonë mendore nga kontrolli i tij. Dhe këtu qëndron kontradikta më e madhe: vetëm një ri–konfigurim gjithëpërfshirës i të drejtave të pronësisë mbi instrumentet gjithnjë e më të bazuara tek kapitali dixhital, të shpërndarjes, bashkëpunimit dhe komunikimit mund të shpëtojë idenë themelore liberale të lirisë siç do të kërkojë vetë–pronësia. Prandaj, ringjallja e individit liberal kërkon pikërisht atë që liberalët e urrejnë: një revolucion të ri.

Shënim: Yanis Varoufakis, ish-Ministër i Financave i Greqisë. Aktualisht është udhëheqës i partisë MeRA25 dhe profesor i ekonomisë në Universitetin e Athinës./ “Project Syndicate” – Bota.al

yanis varoufakis

Sondazh

Editorial 18 May 2023, 14:47 Enton Abilekaj

Çfarë e kompromenton alibinë e opozitës?

Enton Abilekaj Zgjedhjet lokale të 8 majit 2011, do të mbahen mend për numërimin dramatik në Bashkinë e Tiranës. Pas nj&...

Editorial 18 May 2023, 10:06 Meri Lika

Një lider i ri?

Meri Lika Personalisht nuk i kam menduar asnjëherë asnjërën prej tyre sepse unë kam një tjetër mendim në lidhje me ...

Editorial 11 May 2023, 21:25 Fjola Graçi

A i beson Rama sondazhet?

Edi Rama dhe Sali Berisha TIRANË- Rezultati i zgjedhjeve lokale të 14 majit duket i çimentuar. I pari e ka çimentuar kryeministri, ...

Editorial 6 May 2023, 20:42 Meri Lika

Përse i shkrova Belindit

Para pak ditësh, shkrova një letër të hapur për kandidatin për kryetar Bashkie Belind Këlliçi, të koalicionit &ld...

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Rama sqaron deklaratën: Mendimi im, nuk i japim leksione qeverisë maqedonase për vendimet...

Mickoski pyetet për incidentin e himnit në Pustec: Nuk e kemi ndjekur aktivitetin deri në fund...

Rama përballet me gazetarin në Qafë Thanë: Çfarë je ti, protestues?

“One Stop Shop”/ Mickoski: Është kënaqësi që po bëjmë ketë bashkëpunim për një pikë kontrolli...

Kërcënoi bashkëshorten se do ta vriste dhe qëlloi me armë në ajër, arrestohet 40-vjeçari...

Vodhën sende me vlerë dhe 30 mijë euro në një banesë, arrestohen dy persona në Durrës

Aksident në Fier/ Makina del nga rruga dhe përfundon në kanal, mister fati i drejtuesit

Nis nga nesër “One Stop Shop” me Maqedoninë e Veriut, Rama: Kemi shumë gjëra që duhet t'i bëjmë...

Rama mbërrin në Qafë Thanë, takim me Mickoskin, në fokus sistemi i përbashkët kufitar...

Me flamurin kuqezi në duar, protestuesit ngjiten në monumentin e Skënderbeut

Tensione në protestë/ Policia hyn në lokale dhe shoqëron protestuesit me forcë

Rama: Tirana që do të fitojmë në 9 maj kërkon fuqi të madhe qeverisjeje në 10 maj

Protestuesit zhvendosen tek Kryeministria/ Policia vendos kordone në akse kryesore rrugore

"Kemi nevojë për një PS më të organizuar"/ Rama: Rruga e Durrësit sot, si një film i së shkuarës

Rama: Tiranën e transformuar nga vendi i mbijetesës në vendin që kërkon cilësi

“Ndal plaçkitjes, shtypjes, ikjes/Protestuesit ngrenë banderolen gjigande para Ministrisë së Arsimit

Policia “gardh” para Ministrisë së Arsimit, nuk lejon protestuesit të bllokojnë Rrugën e Durrësit

Rama nga Asambleja e PS-së: Vit pas viti do të dyfishojmë rritjen e pensioneve

Revoltat kundër qeverisë Rama, protestuesit mblidhen te Ministria e Arsimit

"Deri në 2030 do japim 55 mijë celësa"/ Rama: Mbështetje për fëmijët me aftësi të kufizuara

"Kanë mbajtur mbi shpinë Shqipërinë me kockat e varfërisë së vet"/Rama:Jemi në borxh me pensionistët

“Poshtë diktatura”/ Studentët e presin me thirrje pasi doli nga Asambleja, Rama i përshëndet me dorë

Rama: PS do ta fitojë sërish Tiranën dhe Shqipërinë se është rruga nga kalon bashkimi me Europën

Rama: Me trëndafilin në dorë dhe kurajën në zemër, asgjë s’na ndal

Rama: Kemi bërë gabime dhe faje, por kemi aftësinë të ringrihemi

"Goditja e njerëzve në krye të detyrës nuk falet"/ Rama: Erion Veliaj je në gabim!

Elisa Spiropali dhe Plarent Ndreca jashtë PS-së/ Rama e konfirmon nga Asambleja e Tiranës

Rama: Kush do të sillet si e ëma e Zeqos në majë të thanës, s’ka vend në këtë familje politike

Rama: Si mund të largohet nga puna kryepolicja e Tiranës pse nuk u bën ‘like’ e ‘share’

"Veliaj ta kuptojë se është gabim me PS-në"/ Rama: Kush ndjek këtë kuturisje do ndëshkohet

Rama: Vendimi i GJK-së për ta lënë Veliajn në detyrë është absurd

Mbërrijnë socialistët te Akademia e Arteve, kontrolle në hyrje dhe prani e shtuar e policisë

Berisha: Pas 35 vitesh, rikthehet partia-shtet,ekipet ndërkombëtare damkosën zgjedhjet e 11 majit

Peleshi u përgjigjet kritikave të Spiropalit: Në parlamentin shqiptar politika bëhet personale

Revolta studentore në Tiranë/ Qytetarët njëzërëshi: Në 28 nëntor ne do dalim

Qytetarët vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, policia i ndjek nga mbrapa

Përplasje në protestën përpara Kryeministrisë, policia zhvendos protestuesit nga Bulevardi

Protesta tek Kryeministria/Qytetarët shtyhen më forcë, focat policore nuk lejojnë protestën paqësore

Debat në Komisionin e Ligjeve për aktin normativ të tubimeve/ Bylykbashi: Rama nuk i përballon...

Pas reshjeve të dendura të shiut, hapet njëra nga portat e HEC-it të Komanit

Kanosi me armë zjarri një 31-vjeçar, arrestohet 20-vjeçari në Tiranë, procedohet penlisht i ati

Elementët dekorativë shkëputen nga fasada e pallatit në Durrës, bien mbi një makinë...

Ish-kandidati për Bashkinë e Himarës paraqitet në SPAK, ende pa detaje mbi arsyen e thirrjes

Arrestohet 25-vjeçari, do t'i merrte 1 mln euro një biznesmeni duke iu prezantuar si funksionar...

Përplasje tek Kryeministria/ Efektivët e policisë presin me forcë protestuesit, i shtyjnë me dhunë

Policia nuk i la të protestonin te Kryeministria, qytetarët marshojnë mes për mes makinave në rrugë

Policia i shtyn me forcë në trotuar, protestuesit thirrje: Poshtë diktatura

Greta Thunberg: Shqiptarët kanë treguar se çfarë do të thotë t'i rezistosh shkatërrimit të natyrës

Protestat qytetare në Tiranë/ Protestuesit mblidhen para Kryeministrisë

Balla përplaset me Shehajn: A do ta votosh kërkesën e prokurorisë italiane...

Berisha: Rreth 1 miliard euro do jenë shpenzime operative për hajdutët e administratës...

Berisha: Rrogat e ulëta duhet të rriten me 50%, rrogat e mesme me 30%!

Berisha: Buxheti nuk është 10 miliardë euro, por 5.5 miliardë! Pensionistët marrin 1 përqind...

Drogë në berberhane, thika në servis dhe përforcues grushti në banesë, arrestohet 44-vjeçari...

Marshimi paqësor i protestuesve / Forcat e policisë i ndjekin nga pas me furgona të shumtë

Protestuesit vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, efektivët i ndjekin nga mbrapa

"Pediatria me legen se nuk ka ujë lavamani"/ Korreshi për spitalin e Lushnjes

Tensionohet situata te Kryeministria/ Policia shtyn me forcë protestuesit paqësorë

Protestuesit zhvendosen te kryeministria, policia iu bën thirrje të lirojnë bulevardin