LIVE UPDATES
Editorial

Kush fiton nga pasiguria?

Sazani dhe Zvërneci nuk janë më vetëm një projekt turistik, një lagunë apo një protestë mjedisore. Janë nyja ku takohen disa sisteme njëkohësisht: kapital i madh, qeveri e lodhur nga pushteti i gjatë, opozitë që kërkon hapësirë, rrjete ndërkombëtare të shoqërisë civile, interesa rajonale, integrim evropian, media, diasporë dhe qytetarë që nuk besojnë më se vendimet e mëdha merren në emër të tyre.

25 July 2026, 14:25 Nga Alketa Ramaj

Kush fiton nga pasiguria?

Kur dëshiron të kuptosh një krizë politike, mos pyet vetëm çfarë thuhet. Pyet kush fiton, kush humbet dhe kush paguan nëse gjërat dalin jashtë kontrollit.

Ky është ‘reverse engineering’ i situatës shqiptare: jo analiza e sloganit, por analiza e incentivave. Jo kush duket më moral në ekran, por kush fiton në secilin skenar të mundshëm.

Sazani dhe Zvërneci nuk janë më vetëm një projekt turistik, një lagunë apo një protestë mjedisore. Janë nyja ku takohen disa sisteme njëkohësisht: kapital i madh, qeveri e lodhur nga pushteti i gjatë, opozitë që kërkon hapësirë, rrjete ndërkombëtare të shoqërisë civile, interesa rajonale, integrim evropian, media, diasporë dhe qytetarë që nuk besojnë më se vendimet e mëdha merren në emër të tyre.

Prandaj pyetja nuk është vetëm: a duhet ndërtuar resorti?

Pyetja është: çfarë ndodh me Shqipërinë në secilin skenar?

Nëse projekti ecën përpara pa transparencë të plotë, fiton investitori dhe fiton qeveria në afat të shkurtër. Investitori nuk merr vetëm mundësinë për të ndërtuar dhoma hoteli. Merr pozicion: gjeografik, ligjor, ekonomik dhe relacional. Një prani afatgjatë në një ishull strategjik të Adriatikut e bën atë jo vetëm biznesmen, por faktor. Largimi i tij më vonë bëhet i kushtueshëm politikisht dhe ligjërisht.

Qeveria fiton narrativën e zhvillimit: kapital i madh, turizëm luksoz, imazh ndërkombëtar, ambicie rajonale. Por nëse kushtet nuk janë të qarta për publikun, ajo humbet diçka më të rëndësishme se një debat mediatik: humbet besimin. Dhe besimi, në një shtet të dobët, është kapitali më i rrallë.

Në këtë skenar, kush humbet? Mund të humbasë natyra, nëse kufijtë mjedisorë janë të dobët. Mund të humbasin banorët lokalë, nëse prona, aksesi dhe kompensimi mbeten të paqarta. Mund të humbasë qytetari, nëse kupton se pasuria publike negociohet mbi kokën e tij. Mund të humbasë edhe vetë ideja e zhvillimit, sepse një projekt i dyshimtë e bën çdo investim të ardhshëm të duket si grabitje.

Por nëse projekti ndalohet menjëherë, pa analizë të plotë dhe pa mekanizëm institucional, as kjo nuk është domosdoshmërisht fitore. Fiton protesta në planin moral. Fiton opozita në planin politik. Fitojnë rrjetet që e kanë kthyer çështjen në kauzë ndërkombëtare. Por Shqipëria mund të mbetet me të njëjtin problem: zona të mbrojtura në letër, institucione të dobëta në terren, mungesë menaxhimi, mungesë modeli zhvillimi dhe një precedent që çdo projekt i madh vendoset jo nga procedura, por nga përplasja.

Natyra nuk mbrohet vetëm duke ndaluar ndërtimin. Mbrohet duke pasur shtet që mat, kontrollon, menaxhon, ndëshkon dhe i jep publikut garanci. E mbrojtur nuk duhet të thotë e braktisur. Por e mbrojtur nuk mund të thotë as dhomë pritjeje për investitorin e radhës.

Turizmi luksoz nuk është armiku në vetvete. Në shekullin XXI, luksi nuk është domosdoshmërisht beton. Luksi është rrallësi: det i pastër, qetësi, biodiversitet, peizazh, autenticitet. Flamingot dhe laguna nuk janë kundërshtarë të vlerës. Janë vetë vlera. Një investitor që shkatërron lagunën nuk e kupton produktin që po blen. Ose e kupton dhe ka llogari të tjera.

Prandaj ndarja “zhvillim apo natyrë” është pyetje e varfër. Pyetja reale është: a ka Shqipëria shtet të mjaftueshëm për ta kthyer kapitalin privat në vlerë publike, dhe jo në kontroll privat?

Skenari i tretë është më i rrezikshmi: kriza nuk zgjidhet. Projekti nuk ecën plotësisht, por as nuk ndalet qartë. Qeveria nuk publikon gjithçka, por as nuk tërhiqet. Protesta nuk fiton, por as nuk shuhet. Opozita nuk ofron alternativë, por fiton nga zemërimi. Organizatat ndërkombëtare fitojnë relevancë. Media fiton konflikt. Fuqitë rajonale presin. Investitori ruan pozicionin. Dhe qytetari mbetet në mjegull.Ky është skenari ku pasiguria bëhet produkt politik.

Shumë aktorë, me interesa të ndryshme, mund të përfitojnë nga e njëjta paqartësi. Investitori fiton levë nëse ka të drejta të hapura por detyrime të paqarta. Qeveria fiton kohë dhe e kthen kritikën në debat për motive. Opozita fiton kapital pa marrë përgjegjësi. Rrjetet ndërkombëtare fitojnë terren moral dhe operativ. Aktorët rajonalë fitojnë hapësirë nga dobësia shqiptare. Askush nuk ka nevojë ta orkestrojë krizën. Mjafton që incentivat të bashkohen dhe institucionet të mos prodhojnë zgjidhje.

Kush humbet nga pasiguria? Qytetari i zakonshëm. Ekosistemi. Biznesi normal. Pronari lokal. Besimi publik. Dhe ideja se Shqipëria mund të jetë shtet negociues, jo territor i përdorshëm.

Skenari i katërt është politik: kërkesa për largimin e kryeministrit kthehet në qendër. Pas shumë vitesh në pushtet, lodhja demokratike është reale. Asnjë njeri nuk duhet të bëhet i pazëvendësueshëm në një republikë. Rotacioni është normal, madje i shëndetshëm.

Por edhe këtu pyetja nuk mund të jetë vetëm “ik”. Pyetja është: kush hyn në vendin bosh? Nëse ndryshon nyja qendrore, por grafi mbetet i njëjtë; lejet, toka, mediat, oligarkët, prokurimet, klientelizmi, financimet e errëta,  atëherë sistemi nuk rrëzohet. Rilidhet. Oligarkët dinë të ndërrojnë qeveri. Mediat dinë të ndërrojnë sponsorë. Administrata di të ndërrojë flamur. Korrupsioni nuk ka ideologji. Ka metodë.

Prandaj një protestë që ka të drejtë moralisht duhet të pyesë edhe politikisht: çfarë vjen pas presionit? Zgjedhje? Qeveri teknike? Hetim i pavarur? Moratorium? Reformë e zonave të mbrojtura? Garanci për pronën dhe aksesin publik? Pa këto, energjia qytetare rrezikon të bëhet material për aktorë më të organizuar.

Skenari i pestë është ai që duhet shmangur me çdo kusht: eskalimi. Një protestë mund të nisë nga një arsye e drejtë dhe prapë të dalë nga duart e atyre që e nisën. Historia shqiptare e njeh këtë. Komunizmi nuk fitoi terren vetëm përmes dhunës; ai kanalizoi edhe dëshirën reale për drejtësi dhe ndryshim drejt një projekti fatal. Në vitin 1997, zemërimi pas humbjes së kursimeve ishte i kuptueshëm, por boshllëku institucional solli armë, frikë, krim dhe plagë që zgjatën me vite.

Sot nuk jemi në vitin 1997. Por logjika e eskalimit nuk kërkon përsëritje identike. Kërkon vetëm dy kampe të ngurtësuara, institucione që nuk arbitrojnë, media që amplifikojnë ekstremet dhe aktorë që dinë të presin derisa emocioni të bëjë punën e tyre.

Nëse situata del jashtë kontrollit, nuk e paguan investitori i madh. Ai ka avokatë, kontrata, pasaporta dhe dalje emergjence. Nuk e paguajnë politikanët. Ata negociojnë. Nuk e paguajnë rrjetet ndërkombëtare. Ato kalojnë te kriza tjetër. Nuk e paguajnë oligarkët. Ata përshtaten. E paguan qytetari: familja që jeton me pagë, biznesi i vogël, fëmija që shkon në shkollë, i sëmuri që pret shërbim, emigranti që mendon të kthehet, i riu që kërkon arsye për të mos ikur.

Prandaj zgjidhja nuk është të zgjedhësh kamp para se të dish realitetin. Zgjidhja është të thyesh pasigurinë. Publikoni dokumentet kryesore. Publikoni hartat, afatet, pronarët përfitues, të drejtat e aksesit publik, detyrimet mjedisore, mekanizmin e ndëshkimit në rast shkeljeje dhe përgjegjësitë nëse projekti dështon. Nëse marrëveshja është e mirë, transparenca e forcon. Nëse nuk publikohet, edhe kjo është përgjigje.

Dhe protesta, nëse kërkon të jetë më shumë se shpërthim, duhet të prodhojë kërkesa institucionale, jo vetëm kundërshtarë. Sepse ndryshimi pa arkitekturë është tronditje. Dhe në një vend të vogël, tronditja nuk mbetet abstrakte. Bëhet çmim, frikë, ikje, heshtje.

Pyetja nuk është vetëm kush fiton nga Sazani. Pyetja është kush fiton nga secili skenar dhe pse, në pothuajse çdo skenar të keq, faturën e paguan i njëjti njeri: qytetari shqiptar. Ndryshimi fillon kur ai refuzon të jetë instrument. Kur mban zemërimin, por kërkon faktet. Kur nuk lejon që pasioni t’i përdoret kundër vetes. Kur pyet jo vetëm “kundër kujt jam?”, por “çfarë ndodh më pas?” Vetëm atëherë Shqipëria mund të dalë nga roli i territorit ku të tjerët testojnë forcën e tyre, dhe të bëhet shtet që mbron interesin e vet.

Sondazh

Editorial 8 July 2026, 17:39 Agim Nesho

Pse Edi Rama nuk po jep dorëheqjen?

Agim Nesho Vetëm një figurë e errët në historinë e një kombi mund të jetë indiferent kur populli i ka dalë...

Editorial 4 July 2026, 07:38 Lutfi Dervishi

Ra kjo protestë e u pamë!

Lutfi Dervishi Një protestë nuk është thjesht një listë akuzash ndaj pushtetit. Kur zgjat më shumë se një muaj...

Editorial 21 June 2026, 10:20

KAMPIONATI YNË I VËRTETË

Meri Lika Mbrëmja e djeshme në Shqipëri nuk ishte thjesht një protestë më shumë në kronikën e rëndomt&eum...

Editorial 20 June 2026, 15:06 Agim Nesho

Algoritmi që po ha monstrën e tij

Fjala e Ramës në grupin parlamentar të Partisë Socialiste evidentoi sot përpjekjet e fundit të një diktatori të urryer...

Editorial 14 June 2026, 15:22 Lutfi Dervishi

Përtej largimit dhe burgut!

Lufti Dervishi Përtej largimit dhe burgut!1.Thirrjet “Rama, jep dorëheqjen”, “Rama në burg”, “Berisha në ...

Editorial 11 June 2026, 10:04 Meri Lika

QEVERIA E KOLLTUKUT

Ishte një mëngjes i zakonshëm në zyrën e Kryeministrit. Nga ato mëngjeset ku pushteti nuk mendon si të qeverisë, por si ...

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Rama sqaron deklaratën: Mendimi im, nuk i japim leksione qeverisë maqedonase për vendimet...

Mickoski pyetet për incidentin e himnit në Pustec: Nuk e kemi ndjekur aktivitetin deri në fund...

Rama përballet me gazetarin në Qafë Thanë: Çfarë je ti, protestues?

“One Stop Shop”/ Mickoski: Është kënaqësi që po bëjmë ketë bashkëpunim për një pikë kontrolli...

Kërcënoi bashkëshorten se do ta vriste dhe qëlloi me armë në ajër, arrestohet 40-vjeçari...

Vodhën sende me vlerë dhe 30 mijë euro në një banesë, arrestohen dy persona në Durrës

Aksident në Fier/ Makina del nga rruga dhe përfundon në kanal, mister fati i drejtuesit

Nis nga nesër “One Stop Shop” me Maqedoninë e Veriut, Rama: Kemi shumë gjëra që duhet t'i bëjmë...

Rama mbërrin në Qafë Thanë, takim me Mickoskin, në fokus sistemi i përbashkët kufitar...

Me flamurin kuqezi në duar, protestuesit ngjiten në monumentin e Skënderbeut

Tensione në protestë/ Policia hyn në lokale dhe shoqëron protestuesit me forcë

Rama: Tirana që do të fitojmë në 9 maj kërkon fuqi të madhe qeverisjeje në 10 maj

Protestuesit zhvendosen tek Kryeministria/ Policia vendos kordone në akse kryesore rrugore

"Kemi nevojë për një PS më të organizuar"/ Rama: Rruga e Durrësit sot, si një film i së shkuarës

Rama: Tiranën e transformuar nga vendi i mbijetesës në vendin që kërkon cilësi

“Ndal plaçkitjes, shtypjes, ikjes/Protestuesit ngrenë banderolen gjigande para Ministrisë së Arsimit

Policia “gardh” para Ministrisë së Arsimit, nuk lejon protestuesit të bllokojnë Rrugën e Durrësit

Rama nga Asambleja e PS-së: Vit pas viti do të dyfishojmë rritjen e pensioneve

Revoltat kundër qeverisë Rama, protestuesit mblidhen te Ministria e Arsimit

"Deri në 2030 do japim 55 mijë celësa"/ Rama: Mbështetje për fëmijët me aftësi të kufizuara

"Kanë mbajtur mbi shpinë Shqipërinë me kockat e varfërisë së vet"/Rama:Jemi në borxh me pensionistët

“Poshtë diktatura”/ Studentët e presin me thirrje pasi doli nga Asambleja, Rama i përshëndet me dorë

Rama: PS do ta fitojë sërish Tiranën dhe Shqipërinë se është rruga nga kalon bashkimi me Europën

Rama: Me trëndafilin në dorë dhe kurajën në zemër, asgjë s’na ndal

Rama: Kemi bërë gabime dhe faje, por kemi aftësinë të ringrihemi

"Goditja e njerëzve në krye të detyrës nuk falet"/ Rama: Erion Veliaj je në gabim!

Elisa Spiropali dhe Plarent Ndreca jashtë PS-së/ Rama e konfirmon nga Asambleja e Tiranës

Rama: Kush do të sillet si e ëma e Zeqos në majë të thanës, s’ka vend në këtë familje politike

Rama: Si mund të largohet nga puna kryepolicja e Tiranës pse nuk u bën ‘like’ e ‘share’

"Veliaj ta kuptojë se është gabim me PS-në"/ Rama: Kush ndjek këtë kuturisje do ndëshkohet

Rama: Vendimi i GJK-së për ta lënë Veliajn në detyrë është absurd

Mbërrijnë socialistët te Akademia e Arteve, kontrolle në hyrje dhe prani e shtuar e policisë

Berisha: Pas 35 vitesh, rikthehet partia-shtet,ekipet ndërkombëtare damkosën zgjedhjet e 11 majit

Peleshi u përgjigjet kritikave të Spiropalit: Në parlamentin shqiptar politika bëhet personale

Revolta studentore në Tiranë/ Qytetarët njëzërëshi: Në 28 nëntor ne do dalim

Qytetarët vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, policia i ndjek nga mbrapa

Përplasje në protestën përpara Kryeministrisë, policia zhvendos protestuesit nga Bulevardi

Protesta tek Kryeministria/Qytetarët shtyhen më forcë, focat policore nuk lejojnë protestën paqësore

Debat në Komisionin e Ligjeve për aktin normativ të tubimeve/ Bylykbashi: Rama nuk i përballon...

Pas reshjeve të dendura të shiut, hapet njëra nga portat e HEC-it të Komanit

Kanosi me armë zjarri një 31-vjeçar, arrestohet 20-vjeçari në Tiranë, procedohet penlisht i ati

Elementët dekorativë shkëputen nga fasada e pallatit në Durrës, bien mbi një makinë...

Ish-kandidati për Bashkinë e Himarës paraqitet në SPAK, ende pa detaje mbi arsyen e thirrjes

Arrestohet 25-vjeçari, do t'i merrte 1 mln euro një biznesmeni duke iu prezantuar si funksionar...

Përplasje tek Kryeministria/ Efektivët e policisë presin me forcë protestuesit, i shtyjnë me dhunë

Policia nuk i la të protestonin te Kryeministria, qytetarët marshojnë mes për mes makinave në rrugë

Policia i shtyn me forcë në trotuar, protestuesit thirrje: Poshtë diktatura

Greta Thunberg: Shqiptarët kanë treguar se çfarë do të thotë t'i rezistosh shkatërrimit të natyrës

Protestat qytetare në Tiranë/ Protestuesit mblidhen para Kryeministrisë

Balla përplaset me Shehajn: A do ta votosh kërkesën e prokurorisë italiane...

Berisha: Rreth 1 miliard euro do jenë shpenzime operative për hajdutët e administratës...

Berisha: Rrogat e ulëta duhet të rriten me 50%, rrogat e mesme me 30%!

Berisha: Buxheti nuk është 10 miliardë euro, por 5.5 miliardë! Pensionistët marrin 1 përqind...

Drogë në berberhane, thika në servis dhe përforcues grushti në banesë, arrestohet 44-vjeçari...

Marshimi paqësor i protestuesve / Forcat e policisë i ndjekin nga pas me furgona të shumtë

Protestuesit vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, efektivët i ndjekin nga mbrapa

"Pediatria me legen se nuk ka ujë lavamani"/ Korreshi për spitalin e Lushnjes

Tensionohet situata te Kryeministria/ Policia shtyn me forcë protestuesit paqësorë

Protestuesit zhvendosen te kryeministria, policia iu bën thirrje të lirojnë bulevardin