LIVE UPDATES
Editorial

"The Albanian Files": Portrete luksoze mbi nje trup pa kocka

Personalisht, mendoj se disa prej këtyre projekteve nuk do të kishin marrë as notë kaluese në vitet e para të studimeve në shkollat tona të arkitekturës.

2 July 2026, 07:43 Nga Astrit Nixha
"The Albanian Files": Portrete luksoze mbi nje trup pa kocka
Foto ilustruse

Ditët e fundit është folur shumë për botimin "The Albanian Files". Për dikë ai është një katalog suksesi, për një tjetër një dëshmi e "dashurisë" së politikës për arkitekturën. Por, si arkitekt me mbi tri dekada ballafaqim profesional me injorancën, unë e lexoj ndryshe: ai është dokumenti i një nëpërkëmbjeje sistematike të profesionit dhe një iluzion i rrezikshëm që fsheh dështimin e shtetit për të ndërtuar qytet. 

Personalisht, mendoj se disa prej këtyre projekteve nuk do të kishin marrë as notë kaluese në vitet e para të studimeve në shkollat tona të arkitekturës.

Une them se "jeta është e përsosur për shkak të papërsosmërive të saj". Por sistemi shqiptar i planifikimit ka një lloj "papërsosmërie" që nuk prodhon arkitekturë, por kaos të ligjëruar.

Zinxhiri i këputur i mirëqenies 

Hierarkia e instrumenteve të planifikimit në Shqipëri rregullohet me Ligjin 107/2014. 
Nga Plani Kombëtar (PKT) e deri te Planet e Detajuara Vendore (PDV), parimi është i qartë: çdo dokument i nivelit më të ulët duhet të jetë në përputhje të plotë me atë sipër tij. Ky është "Rregulli i Artë" që garanton harmoninë e zhvillimit. 

Por në realitetin që na shpërfaq "The Albanian Files", ndodh një "rrugë e shkurtër" akademike dhe ligjore. Kur një "star-arkitekt" ulet me një Kryeministër apo me drejtues të AZHT-së dhe merr një "bekim" për një kullë, zinxhiri i ligjshëm i planifikimit këputet. Arkitektura këtu nuk vjen si pasojë e një nevoje urbane të studiuar, por si një ndërhyrje e izoluar që injoron peizazhin social dhe ligjor.

Arkitektura nuk është dekorim fasade

Shteti ka një detyrë që nuk e kryen me asnjë 3D vizualizim: Sigurimin e infrastrukturës. 

Ligjërisht, një leje ndërtimi nuk është thjesht një e drejtë për t’u ngjitur në lartësi. Ajo është një kontratë ku shteti garanton se ai objekt ka ujë, ka kanalizim, ka rrugë, ka kopshte dhe shkolla për banorët, transport, shendetesi, siguri, etj, tij.

Në Shqipërinë e "The Albanian Files", ne po shohim portrete luksoze të ndërtuara mbi një trup pa kocka. Po ndërtohen kulla mbi 40-katëshe në zona ku rrjeti i kanalizimit i përket viteve '70, ndërsa për presionin e ujit më mirë të mos flasim fare. Po ndërtohen resorte në zona të mbrojtura, duke injoruar Planet Sektoriale Kombëtare. Kjo nuk është arkitekturë; kjo është paçavure teknike që kërkon të shitet si vizion botëror.

Kompleksi i inferioritetit, Miti i "Star-Arkitektit" dhe e Drejta e Autorit

Përdhunimi i vërtetë profesional ndodh kur arkitekti lokal, ai që i njeh këto ligje, që e di ku pikon rrjeti i ujit dhe ku mungon shkolla, përjashtohet me pretekstin e famshëm "nuk din ti". 

"Yjet" e ftuar shpesh shërbejnë si një maskë prestigji për të legjitimuar projekte që kanë probleme me transparencën, kapitalin, apo përputhshmërinë ligjore. Ata vizatojnë "Portretin" (godinën), ndërsa ne na mbetet të merremi me "Peizazhin" e rrënuar të një qyteti që po mbytet në zhurmë dhe mungesë standardesh. Si mund t'i kërkosh një arkitekti shqiptar të respektojë koeficientët, kur sheh se si "miqtë e shtëpisë" i kalojnë ato me një të rënë të lapsit mbi hartën e Tiranës? 

Këtu arrijmë te një "fshehtësi publike" që ky botim e injoron tërësisht. Sipas ligjit, Ministria e Infrastrukturës dhe Energjisë lëshon licencat profesionale për projektim në territorin e Republikës së Shqipërisë. "Star-arkitektët", që të punojnë ligjërisht këtu, duhet të pajisen me licencë përmes nostrifikimit të licencave të tyre nga shtetet përkatëse. 

Në realitet, eshte fsheftesi publike se shumica e këtyre projekteve janë nënshkruar nga arkitektë lokalë, të cilët shpesh figurojnë vetëm si "bashkëpunëtorë" ose mbeten në hije. Nëse këto projekte janë nënshkruar nga arkitektë shqiptarë, atëherë i gjithë botimi "The Albanian Files" është një rast flagrant ku e drejta ligjore dhe autoriale e arkitektit vendas është perbuzur nga të ashtuquajturit "yje". 

Ligjërisht, e drejta autoriale i takon atij që nënshkruan projektin dhe mban përgjegjësinë teknike para ligjit, dhe asnje lloj kontrate nuk e tjeterson te drejten autoriale.
Përdhunimi i vërtetë profesional ndodh kur arkitekti lokal përjashtohet me pretekstin e famshëm "nuk din ti", ndërsa "yjet" përdoren si maskë prestigji për të legjitimuar projekte që kanë probleme me transparencën apo përputhshmërinë ligjore.

Përfundim 

"The Albanian Files" nuk është arkitekturë. Është manifesti i një mjedisi të kontrolluar ku pushteti dhe kapitali takojnë dizajnin për të anashkaluar shoqërinë. Përpara se të festojmë edicionin e radhës të festivalit "Bukë e Zemër", do të ishte mirë të pyesnim: Ku është kripa e ligjit? Ku është shija e dinjitetit të profesionistit vendas?

astrit nixha

Sondazh

Editorial 21 June 2026, 10:20

KAMPIONATI YNË I VËRTETË

Meri Lika Mbrëmja e djeshme në Shqipëri nuk ishte thjesht një protestë më shumë në kronikën e rëndomt&eum...

Editorial 20 June 2026, 15:06 Agim Nesho

Algoritmi që po ha monstrën e tij

Fjala e Ramës në grupin parlamentar të Partisë Socialiste evidentoi sot përpjekjet e fundit të një diktatori të urryer...

Editorial 14 June 2026, 15:22 Lutfi Dervishi

Përtej largimit dhe burgut!

Lufti Dervishi Përtej largimit dhe burgut!1.Thirrjet “Rama, jep dorëheqjen”, “Rama në burg”, “Berisha në ...

Editorial 11 June 2026, 10:04 Meri Lika

QEVERIA E KOLLTUKUT

Ishte një mëngjes i zakonshëm në zyrën e Kryeministrit. Nga ato mëngjeset ku pushteti nuk mendon si të qeverisë, por si ...

Editorial 7 June 2026, 09:21 Meri Lika

PROTESTUESI ZERO

Politika e të gjitha krahëve është duke kërkuar dëshpërimisht "protestuesin zero". Po, pikërisht atë, njësoj...

Editorial 3 June 2026, 13:44 Mirko Mecaj

Pse protestojnë shqiptarët

Shqipëria po hyn në një fazë ku konflikti politik po transformohet në konflikt mbi aksesin te prona dhe kapitali. Për afro 15 vj...

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Rama sqaron deklaratën: Mendimi im, nuk i japim leksione qeverisë maqedonase për vendimet...

Mickoski pyetet për incidentin e himnit në Pustec: Nuk e kemi ndjekur aktivitetin deri në fund...

Rama përballet me gazetarin në Qafë Thanë: Çfarë je ti, protestues?

“One Stop Shop”/ Mickoski: Është kënaqësi që po bëjmë ketë bashkëpunim për një pikë kontrolli...

Kërcënoi bashkëshorten se do ta vriste dhe qëlloi me armë në ajër, arrestohet 40-vjeçari...

Vodhën sende me vlerë dhe 30 mijë euro në një banesë, arrestohen dy persona në Durrës

Aksident në Fier/ Makina del nga rruga dhe përfundon në kanal, mister fati i drejtuesit

Nis nga nesër “One Stop Shop” me Maqedoninë e Veriut, Rama: Kemi shumë gjëra që duhet t'i bëjmë...

Rama mbërrin në Qafë Thanë, takim me Mickoskin, në fokus sistemi i përbashkët kufitar...

Me flamurin kuqezi në duar, protestuesit ngjiten në monumentin e Skënderbeut

Tensione në protestë/ Policia hyn në lokale dhe shoqëron protestuesit me forcë

Rama: Tirana që do të fitojmë në 9 maj kërkon fuqi të madhe qeverisjeje në 10 maj

Protestuesit zhvendosen tek Kryeministria/ Policia vendos kordone në akse kryesore rrugore

"Kemi nevojë për një PS më të organizuar"/ Rama: Rruga e Durrësit sot, si një film i së shkuarës

Rama: Tiranën e transformuar nga vendi i mbijetesës në vendin që kërkon cilësi

“Ndal plaçkitjes, shtypjes, ikjes/Protestuesit ngrenë banderolen gjigande para Ministrisë së Arsimit

Policia “gardh” para Ministrisë së Arsimit, nuk lejon protestuesit të bllokojnë Rrugën e Durrësit

Rama nga Asambleja e PS-së: Vit pas viti do të dyfishojmë rritjen e pensioneve

Revoltat kundër qeverisë Rama, protestuesit mblidhen te Ministria e Arsimit

"Deri në 2030 do japim 55 mijë celësa"/ Rama: Mbështetje për fëmijët me aftësi të kufizuara

"Kanë mbajtur mbi shpinë Shqipërinë me kockat e varfërisë së vet"/Rama:Jemi në borxh me pensionistët

“Poshtë diktatura”/ Studentët e presin me thirrje pasi doli nga Asambleja, Rama i përshëndet me dorë

Rama: PS do ta fitojë sërish Tiranën dhe Shqipërinë se është rruga nga kalon bashkimi me Europën

Rama: Me trëndafilin në dorë dhe kurajën në zemër, asgjë s’na ndal

Rama: Kemi bërë gabime dhe faje, por kemi aftësinë të ringrihemi

"Goditja e njerëzve në krye të detyrës nuk falet"/ Rama: Erion Veliaj je në gabim!

Elisa Spiropali dhe Plarent Ndreca jashtë PS-së/ Rama e konfirmon nga Asambleja e Tiranës

Rama: Kush do të sillet si e ëma e Zeqos në majë të thanës, s’ka vend në këtë familje politike

Rama: Si mund të largohet nga puna kryepolicja e Tiranës pse nuk u bën ‘like’ e ‘share’

"Veliaj ta kuptojë se është gabim me PS-në"/ Rama: Kush ndjek këtë kuturisje do ndëshkohet

Rama: Vendimi i GJK-së për ta lënë Veliajn në detyrë është absurd

Mbërrijnë socialistët te Akademia e Arteve, kontrolle në hyrje dhe prani e shtuar e policisë

Berisha: Pas 35 vitesh, rikthehet partia-shtet,ekipet ndërkombëtare damkosën zgjedhjet e 11 majit

Peleshi u përgjigjet kritikave të Spiropalit: Në parlamentin shqiptar politika bëhet personale

Revolta studentore në Tiranë/ Qytetarët njëzërëshi: Në 28 nëntor ne do dalim

Qytetarët vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, policia i ndjek nga mbrapa

Përplasje në protestën përpara Kryeministrisë, policia zhvendos protestuesit nga Bulevardi

Protesta tek Kryeministria/Qytetarët shtyhen më forcë, focat policore nuk lejojnë protestën paqësore

Debat në Komisionin e Ligjeve për aktin normativ të tubimeve/ Bylykbashi: Rama nuk i përballon...

Pas reshjeve të dendura të shiut, hapet njëra nga portat e HEC-it të Komanit

Kanosi me armë zjarri një 31-vjeçar, arrestohet 20-vjeçari në Tiranë, procedohet penlisht i ati

Elementët dekorativë shkëputen nga fasada e pallatit në Durrës, bien mbi një makinë...

Ish-kandidati për Bashkinë e Himarës paraqitet në SPAK, ende pa detaje mbi arsyen e thirrjes

Arrestohet 25-vjeçari, do t'i merrte 1 mln euro një biznesmeni duke iu prezantuar si funksionar...

Përplasje tek Kryeministria/ Efektivët e policisë presin me forcë protestuesit, i shtyjnë me dhunë

Policia nuk i la të protestonin te Kryeministria, qytetarët marshojnë mes për mes makinave në rrugë

Policia i shtyn me forcë në trotuar, protestuesit thirrje: Poshtë diktatura

Greta Thunberg: Shqiptarët kanë treguar se çfarë do të thotë t'i rezistosh shkatërrimit të natyrës

Protestat qytetare në Tiranë/ Protestuesit mblidhen para Kryeministrisë

Balla përplaset me Shehajn: A do ta votosh kërkesën e prokurorisë italiane...

Berisha: Rreth 1 miliard euro do jenë shpenzime operative për hajdutët e administratës...

Berisha: Rrogat e ulëta duhet të rriten me 50%, rrogat e mesme me 30%!

Berisha: Buxheti nuk është 10 miliardë euro, por 5.5 miliardë! Pensionistët marrin 1 përqind...

Drogë në berberhane, thika në servis dhe përforcues grushti në banesë, arrestohet 44-vjeçari...

Marshimi paqësor i protestuesve / Forcat e policisë i ndjekin nga pas me furgona të shumtë

Protestuesit vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, efektivët i ndjekin nga mbrapa

"Pediatria me legen se nuk ka ujë lavamani"/ Korreshi për spitalin e Lushnjes

Tensionohet situata te Kryeministria/ Policia shtyn me forcë protestuesit paqësorë

Protestuesit zhvendosen te kryeministria, policia iu bën thirrje të lirojnë bulevardin