LIVE UPDATES
Insights

Ndërsa bota programon algoritme, ne shqiptarët programojmë lajme për algoritmet

31 October 2025, 17:05 Nga Ornela Çuçi
Ndërsa bota programon algoritme, ne shqiptarët programojmë lajme
Ornela Çuçi

Ka ditë që më shkruajnë miq nga Malajzia, nga Singapori, madje edhe nga një koleg në Stanford, të gjithë me të njëjtën pyetje: “A është e vërtetë që Shqipëria ka një ministre shtatzënë me 83 algoritme?” Si përgjigjet një shqiptar normal i cili e konsideron veten qytetar me mendim në këtë vend, kësaj pyetje?! Po, është e vërtetë.

Shqipëria e 2025-ës ka shpikur një ministre virtuale, të quajtur Diella, e cila, sipas kryeministrit-krijues të saj, është “shtatzënë” me 83 fëmijë dixhitalë që do të ndihmojnë deputetët. Dhe ndërsa bota kërkon të kuptojë si të programojë etikën e inteligjencës artificiale, ne programojmë lajme për algoritmet tona. Dhe ia kemi dalë me sa duket deri në Malajzi.

Por, përtej groteskut, kjo histori është një metaforë perfekte për gjendjen tone. Jemi thjesht një vend që flet shumë për teknologjinë, por e përdor vetëm atë vetëm si dekor. Dhe portale. Portale deri në Malajzi. Në forumin që sapo përfundoi sot në Beograd, Balkan Economic Forum, në prezantimin “Digitalizing the Balkans”, të Red Hat CEE, që u bazua në të dhëna nga OECD, Eurostat dhe AI Index Stanford 2025, vendet e Ballkanit Perëndimor ndahen në dy realitete të qarta, ata që ndërtojnë sisteme, dhe ne qe që ndërtojmë narrativë. Ose më saktë ata që punojnë për “digital transformation” dhe ata që punojnë për “digital illusion”.

Shqipëria, në këtë renditje, paraqitet si vend me performancë të lartë në dixhitalizimin e administratës (pra, formularë online, portale e fjalime të magjishme), por me performancë shumë të ulët në transformimin real të ekonomisë, teknologji, arsim, prodhim, shkencë. Ne kemi e-Albania, por nuk kemi Data Albania. Kemi dixhitalizuar shërbimet, por jo vendimmarrjen.

Shifrat që nuk gënjejnë, i kemi aty, por ne nuk i lexojmë. Sipas Eurostat 2024, vetëm 46 % e shqiptarëve kanë aftësi të mesme dixhitale, ndërkohë që mesatarja e BE-së është mbi 70 %. Në tregun e punës, më pak se 2 % e bizneseve shqiptare përdorin cloud computing ose AI-based tools, krahasuar me 15 % në Kroaci dhe 20 % në Slloveni. Njohuritë mbi teknologjinë, më keq se gjithë Ballkani Perëndimor. Në arsimin e lartë, bashkëpunimet akademi-industri janë pothuajse inekzistente. Të dhënat e këtij forumi e thanë edhe një herë qartë se hendeku midis universitetit dhe tregut të punës është “massive and systemic”.

Pra ne nuk prodhojmë të rinj dixhitalë, ne i diplomojmë jashtë vendit. AI-ja na shërben si trofe politik, jo si infrastrukturë kombëtare. Në Ballkan, raporti i OECD vëren si trend të qartë se Serbia, Kroacia dhe Greqia po investojnë në qendra të dhënash, sandbox-e për AI dhe politika etike kombëtare. Në Shqipëri, ndërkohë, AI është bërë ministër. Kemi kaluar nga mungesa e laboratorëve, në mitin e “ministres artificiale”. Në vend të etikës, kemi “etiketë”. Në vend të politikave, kemi propagandë algoritmike.

Në fakt, pyetja më e thellë nuk është nëse Diella është “shtatzënë me 83 asistente”. Pyetja është nëse është vetë Shqipëria në gjendje të lindë një sistem që funksionon? Kur mungojnë njerzit që të na tregojnë në mënyrë transparente të dhënat, tregimet zëvendësojnë realitetin. Por, OECD 2025 thekson një nga boshllëqet më serioze mungesën e të dhënave publike të hapura në Shqipëri. Në një ekonomi ku politika duhet të bazohet në data-to-decision, ne ende operojmë me intuition-to-announcement.

Kemi bërë “censusin” për lavatricet, por askush nuk e ka llogaritur sa ujë na mungon në rubinet. Një vend që nuk e njeh veten në numra, nuk mund të projektojë të ardhmen. Por, siç duket, nuk ka nevojë për të ardhme kur ke tituj viralë. “Digital transformation” nuk është më çështje pajisjesh apo portalesh. Është çështje mentaliteti institucional dhe kulture qytetare. Por në vend që të rikodojmë sistemin, ne rikodojmë narrativën.

Dhe kështu, ndërsa bota programon algoritme, ne programojmë lajme për algoritmet, duke u bindur se “inovacioni” ndodh kur ndërron logon, jo logjikën. P.S. Une bëj pjesë në atë pjesën e madhe të shqiptarëve që e përdorin për mysybet teknologjinë. Pjesën për analizën e të dhënave AI të këtij shkrimi e bëri vetë AI. Dhe AI flet më mirë anglisht se unë, dhe shkruan koncepte anglisht që nuk di si t'i përkthej.

Sondazh

Insights 24 October 2025, 11:30 Irena Beqiraj

Armiku i madh i demokratëve!

Irena Beqiraj E enjtja e emisioneve politike, por jo vetëm, qartazi tregon se tanimë është krijuar një makineri e përsosur ku...

Insights 22 October 2025, 12:21 Meri Lika

Aeroporti i Vlorës

Personazhi “Aeroporti i Vlorës” sot është bërë kryefjalë diskutimesh, debatesh me pro e kundra, me në krahë...

Insights 21 October 2025, 11:30 Enver Robelli

Një pamje për histori

Nicolas dhe Carla Sarkozy Sot ndodhi në Paris çfarë nuk ka ndodhur kurrë: një ish-president francez shkoi në burg. Nicolas ...

Insights 18 October 2025, 15:19 Auron Tare

Topin nuk ka kush ta gjuajë

Auron Tare Mbrëmë, në darkë, nën një shi të hollë vjeshte, ndesha njërin nga miqtë e mi të rinis&eum...

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Rama sqaron deklaratën: Mendimi im, nuk i japim leksione qeverisë maqedonase për vendimet...

Mickoski pyetet për incidentin e himnit në Pustec: Nuk e kemi ndjekur aktivitetin deri në fund...

Rama përballet me gazetarin në Qafë Thanë: Çfarë je ti, protestues?

“One Stop Shop”/ Mickoski: Është kënaqësi që po bëjmë ketë bashkëpunim për një pikë kontrolli...

Kërcënoi bashkëshorten se do ta vriste dhe qëlloi me armë në ajër, arrestohet 40-vjeçari...

Vodhën sende me vlerë dhe 30 mijë euro në një banesë, arrestohen dy persona në Durrës

Aksident në Fier/ Makina del nga rruga dhe përfundon në kanal, mister fati i drejtuesit

Nis nga nesër “One Stop Shop” me Maqedoninë e Veriut, Rama: Kemi shumë gjëra që duhet t'i bëjmë...

Rama mbërrin në Qafë Thanë, takim me Mickoskin, në fokus sistemi i përbashkët kufitar...

Me flamurin kuqezi në duar, protestuesit ngjiten në monumentin e Skënderbeut

Tensione në protestë/ Policia hyn në lokale dhe shoqëron protestuesit me forcë

Rama: Tirana që do të fitojmë në 9 maj kërkon fuqi të madhe qeverisjeje në 10 maj

Protestuesit zhvendosen tek Kryeministria/ Policia vendos kordone në akse kryesore rrugore

"Kemi nevojë për një PS më të organizuar"/ Rama: Rruga e Durrësit sot, si një film i së shkuarës

Rama: Tiranën e transformuar nga vendi i mbijetesës në vendin që kërkon cilësi

“Ndal plaçkitjes, shtypjes, ikjes/Protestuesit ngrenë banderolen gjigande para Ministrisë së Arsimit

Policia “gardh” para Ministrisë së Arsimit, nuk lejon protestuesit të bllokojnë Rrugën e Durrësit

Rama nga Asambleja e PS-së: Vit pas viti do të dyfishojmë rritjen e pensioneve

Revoltat kundër qeverisë Rama, protestuesit mblidhen te Ministria e Arsimit

"Deri në 2030 do japim 55 mijë celësa"/ Rama: Mbështetje për fëmijët me aftësi të kufizuara

"Kanë mbajtur mbi shpinë Shqipërinë me kockat e varfërisë së vet"/Rama:Jemi në borxh me pensionistët

“Poshtë diktatura”/ Studentët e presin me thirrje pasi doli nga Asambleja, Rama i përshëndet me dorë

Rama: PS do ta fitojë sërish Tiranën dhe Shqipërinë se është rruga nga kalon bashkimi me Europën

Rama: Me trëndafilin në dorë dhe kurajën në zemër, asgjë s’na ndal

Rama: Kemi bërë gabime dhe faje, por kemi aftësinë të ringrihemi

"Goditja e njerëzve në krye të detyrës nuk falet"/ Rama: Erion Veliaj je në gabim!

Elisa Spiropali dhe Plarent Ndreca jashtë PS-së/ Rama e konfirmon nga Asambleja e Tiranës

Rama: Kush do të sillet si e ëma e Zeqos në majë të thanës, s’ka vend në këtë familje politike

Rama: Si mund të largohet nga puna kryepolicja e Tiranës pse nuk u bën ‘like’ e ‘share’

"Veliaj ta kuptojë se është gabim me PS-në"/ Rama: Kush ndjek këtë kuturisje do ndëshkohet

Rama: Vendimi i GJK-së për ta lënë Veliajn në detyrë është absurd

Mbërrijnë socialistët te Akademia e Arteve, kontrolle në hyrje dhe prani e shtuar e policisë

Berisha: Pas 35 vitesh, rikthehet partia-shtet,ekipet ndërkombëtare damkosën zgjedhjet e 11 majit

Peleshi u përgjigjet kritikave të Spiropalit: Në parlamentin shqiptar politika bëhet personale

Revolta studentore në Tiranë/ Qytetarët njëzërëshi: Në 28 nëntor ne do dalim

Qytetarët vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, policia i ndjek nga mbrapa

Përplasje në protestën përpara Kryeministrisë, policia zhvendos protestuesit nga Bulevardi

Protesta tek Kryeministria/Qytetarët shtyhen më forcë, focat policore nuk lejojnë protestën paqësore

Debat në Komisionin e Ligjeve për aktin normativ të tubimeve/ Bylykbashi: Rama nuk i përballon...

Pas reshjeve të dendura të shiut, hapet njëra nga portat e HEC-it të Komanit

Kanosi me armë zjarri një 31-vjeçar, arrestohet 20-vjeçari në Tiranë, procedohet penlisht i ati

Elementët dekorativë shkëputen nga fasada e pallatit në Durrës, bien mbi një makinë...

Ish-kandidati për Bashkinë e Himarës paraqitet në SPAK, ende pa detaje mbi arsyen e thirrjes

Arrestohet 25-vjeçari, do t'i merrte 1 mln euro një biznesmeni duke iu prezantuar si funksionar...

Përplasje tek Kryeministria/ Efektivët e policisë presin me forcë protestuesit, i shtyjnë me dhunë

Policia nuk i la të protestonin te Kryeministria, qytetarët marshojnë mes për mes makinave në rrugë

Policia i shtyn me forcë në trotuar, protestuesit thirrje: Poshtë diktatura

Greta Thunberg: Shqiptarët kanë treguar se çfarë do të thotë t'i rezistosh shkatërrimit të natyrës

Protestat qytetare në Tiranë/ Protestuesit mblidhen para Kryeministrisë

Balla përplaset me Shehajn: A do ta votosh kërkesën e prokurorisë italiane...

Berisha: Rreth 1 miliard euro do jenë shpenzime operative për hajdutët e administratës...

Berisha: Rrogat e ulëta duhet të rriten me 50%, rrogat e mesme me 30%!

Berisha: Buxheti nuk është 10 miliardë euro, por 5.5 miliardë! Pensionistët marrin 1 përqind...

Drogë në berberhane, thika në servis dhe përforcues grushti në banesë, arrestohet 44-vjeçari...

Marshimi paqësor i protestuesve / Forcat e policisë i ndjekin nga pas me furgona të shumtë

Protestuesit vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, efektivët i ndjekin nga mbrapa

"Pediatria me legen se nuk ka ujë lavamani"/ Korreshi për spitalin e Lushnjes

Tensionohet situata te Kryeministria/ Policia shtyn me forcë protestuesit paqësorë

Protestuesit zhvendosen te kryeministria, policia iu bën thirrje të lirojnë bulevardin