LIVE UPDATES
Editorial

Tri shtyllat e një demokracie moderne

Nevojitet një rishikim themelor, i mbështetur mbi tri shtylla: një Kushtetutë të re, një ligj të ri për partitë politike dhe një Kod të ri Zgjedhor. Jo si tri reforma të shkëputura, por si pjesë të së njëjtës arkitekturë të një demokracie moderne.

10 October 2026, 22:50 Nga Auron Janku

Tri shtyllat e një demokracie moderne

Nuk mjafton të ndryshojmë herë pas here një nen të Kushtetutës, një dispozitë të ligjit për partitë politike apo një rregull të Kodit Zgjedhor. Nëse problemi qëndron në mënyrën se si është ndërtuar marrëdhënia midis qytetarit, partive, zgjedhjeve dhe pushtetit, atëherë arnimi i sistemit nuk është zgjidhje.

Nevojitet një rishikim themelor, i mbështetur mbi tri shtylla: një Kushtetutë të re, një ligj të ri për partitë politike dhe një Kod të ri Zgjedhor. Jo si tri reforma të shkëputura, por si pjesë të së njëjtës arkitekturë të një demokracie moderne.

Problemi nis kur të drejtat politike kufizohen që në Kushtetutë. Pastaj ato mund të zvogëlohen në ligjin për partitë politike dhe të ngushtohen akoma më shumë në Kodin dhe ligjet zgjedhore. Kështu krijohet një hendek midis të drejtës së shpallur dhe mundësisë reale për ta ushtruar atë. Qytetari mund të jetë sovran në parim, por të ketë gjithnjë e më pak mjete për ta ushtruar këtë sovranitet në praktikë.

Prandaj rendi është thelbësor: Kushtetuta përcakton kufijtë e pushtetit dhe garancitë themelore; ligji për partitë përcakton rregullat e organizimit dhe konkurrencës politike; Kodi Zgjedhor përcakton mënyrën se si vullneti i qytetarit kthehet në përfaqësim. Nëse këto tri hallka nuk ndërtohen mbi të njëjtin parim, mund të kemi zgjedhje pa pasur përfaqësim real.

Kushtetuta duhet të jetë mbi pushtetin, jo instrument i tij. Ajo duhet të përcaktojë jo vetëm se çfarë mund të bëjë një shumicë, por edhe çfarë nuk mund të prekë. Të drejtat themelore, ndarja e pushteteve, pluralizmi, zgjedhjet e lira, pavarësia e institucioneve dhe mekanizmat e kontrollit duhet të kenë mbrojtje të veçantë.

Asnjë shumicë e përkohshme nuk duhet të mund të ndryshojë rregullat themelore të lojës për t’i shërbyer vetes.
Këtu hyn edhe kufizimi i mandateve. Pushteti demokratik nuk duhet të kthehet në qëndrim të pakufizuar në politikë. Kufizimi i mandateve për funksionet më të larta publike mund të shërbejë si mekanizëm kundër përqendrimit dhe personalizimit të pushtetit. Demokracia duhet të jetë në gjendje të prodhojë rotacion jo vetëm midis partive, por edhe brenda institucioneve politike.

Mandati duhet të kuptohet si delegim i përkohshëm i pushtetit, jo si pronësi mbi të. Qytetari nuk jep një çek të bardhë. Përfaqësuesi autorizohet të qeverisë brenda Kushtetutës dhe ligjit dhe mbetet përgjegjës për mënyrën se si e ushtron këtë mandat.

Prandaj nevojiten mekanizma realë kontrolli: ndarje dhe balancim të pushteteve, transparencë, përgjegjshmëri institucionale, referendum dhe iniciativa qytetare aty ku duhet, si dhe institucione që nuk varen plotësisht nga shumica politike e radhës. Ndarja formale e pushteteve nuk mjafton nëse një qendër politike mund të ndikojë mbi të gjitha hallkat e shtetit.

Shtylla e dytë është ligji i ri për partitë politike. Partitë janë të domosdoshme për demokracinë përfaqësuese, por nuk mund të bëhen pronare të saj. Një parti që kërkon të qeverisë një shtet demokratik duhet të respektojë rregulla demokratike edhe brenda vetes. Zgjedhja e drejtuesve, përzgjedhja e kandidatëve, financimi, transparenca dhe vendimmarrja duhet të kenë rregulla që pengojnë përqendrimin e pakufizuar të pushtetit te një individ apo grup i ngushtë. Partia duhet të jetë instrument i përfaqësimit, jo pronare e përfaqësimit.

Shtylla e tretë është Kodi i ri Zgjedhor. Ai duhet të garantojë konkurrencë reale, barazi politike, transparencë dhe peshë reale të votës. Qytetari nuk duhet të votojë vetëm për të përcaktuar se cila strukturë do të kontrollojë pushtetin. Duhet të ketë mundësi reale të zgjedhë përfaqësuesit e tij dhe të ndikojë në mënyrën se si formohet përfaqësimi.

Këtu shfaqet edhe rreziku i rrokadës politike. Kur konkurrenca ngushtohet dhe sistemi dominohet për periudha të gjata nga dy qendra politike, rotacioni mund të reduktohet në ndërrim të kontrollit të pushtetit, pa ndryshuar mekanizmin që e prodhon atë. Ndryshojnë pozicionet, qeveritë dhe aleancat, ndërsa rregullat mbeten të njëjta.
Ndryshimi i qeverisë nuk është domosdoshmërisht ndryshim i sistemit. Demokracia nuk duhet të jetë një radhë rrokadash politike, ku të njëjtët mekanizma thjesht ndërrojnë vendet. Ajo duhet të krijojë mundësi reale për konkurrencë, rotacion dhe kontroll të pushtetit.

Prandaj këto tri shtylla duhet të jenë të mbrojtura në thelbin e tyre. Jo në kuptimin se nuk mund të përmirësohen, por se nuk duhet të mund të ndryshohen nga një shumicë e përkohshme vetëm për të forcuar pushtetin e vet. Procedurat mund të përmirësohen; parimet themelore nuk duhet të zhbëhen.

Kushtetuta duhet të mbrojë kufijtë e pushtetit. Ligji për partitë duhet të mbrojë demokracinë e konkurrencës politike. Kodi Zgjedhor duhet të mbrojë integritetin e votës dhe përfaqësimit. Kufizimi i mandateve duhet të mbrojë sistemin nga personalizimi dhe përqendrimi i gjatë i pushtetit.

Këto nuk janë thjesht ndryshime teknike. Janë garanci që shteti të mos bëhet pronë e shumicës së radhës, e një partie apo e një lideri. Një demokraci moderne nuk matet vetëm me faktin se zhvillon zgjedhje. Ajo matet me mundësinë reale për të zgjedhur, për të konkurruar, për të kontrolluar dhe për të ndryshuar pushtetin sipas rregullave të njëjta për të gjithë.

Prandaj pyetja nuk duhet të jetë vetëm kush do të qeverisë nesër, por çfarë sistemi do të mbetet kur të ndryshojë qeveria. Nëse sistemi garanton një Kushtetutë që kufizon pushtetin, parti që funksionojnë mbi rregulla demokratike, zgjedhje që prodhojnë përfaqësim real dhe mandate që nuk shndërrohen në qëndrime të përhershme në pushtet, atëherë kemi themelet e një demokracie moderne.

Jo rrokadë tribush. Jo pushtet personal. Jo rregulla që ndryshojnë sipas atij që qeveris. Por tri shtylla të qëndrueshme: Kushtetutë, parti politike dhe zgjedhje të ndërtuara mbi kufizimin e pushtetit. Shteti nuk behet me amatore entuziast, apo me shtetare qe rrenojne shtetin per pushtetin.

auron janku tri shtyllat e një demokracie moderne

Sondazh

Editorial 10 October 2026, 15:36 Bojken T

Nuk ka më para si kjo që bëjmë ne…

Në Shqipëri, duket se gjithçka mund të kthehet në para: pushteti, fama, trupi, marrëdhëniet dhe madje edhe turpi. Mjafton...

Editorial 4 October 2026, 07:34 Auron Janku

KUSH E ZOTËRON SHTETIN?

Auron Janku Kur pushtetet harrojnë se shteti nuk është pronë e askujt Ka një moment kur një konflikt për para pushon s&...

Editorial 2 October 2026, 10:57 Auron Janku

Kur heshtjes i vishet toga

Auron Janku Ka ligje që mbrojnë qytetarin nga pushteti dhe ligje që i japin pushtetit më shumë mjete për ta mbrojtur qytetari...

Editorial 27 September 2026, 18:42 Enton Abilekaj

Labirinti i errët i Edi Ramës

Enton Abilekaj Që nga kanabizimi i organizuar prej qeverisë në vitin 2016, dhjetra skandale të mëdha kanë ndodhur, qindr...

Editorial 26 September 2026, 09:47 Auron Janku

“Washingtonët” tanë

Auron Janku Çfarë ndodh me një vend kur ata që fituan luftën nuk dinë të largohen nga pushteti?Lufta ka një fund....

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Rama sqaron deklaratën: Mendimi im, nuk i japim leksione qeverisë maqedonase për vendimet...

Mickoski pyetet për incidentin e himnit në Pustec: Nuk e kemi ndjekur aktivitetin deri në fund...

Rama përballet me gazetarin në Qafë Thanë: Çfarë je ti, protestues?

“One Stop Shop”/ Mickoski: Është kënaqësi që po bëjmë ketë bashkëpunim për një pikë kontrolli...

Kërcënoi bashkëshorten se do ta vriste dhe qëlloi me armë në ajër, arrestohet 40-vjeçari...

Vodhën sende me vlerë dhe 30 mijë euro në një banesë, arrestohen dy persona në Durrës

Aksident në Fier/ Makina del nga rruga dhe përfundon në kanal, mister fati i drejtuesit

Nis nga nesër “One Stop Shop” me Maqedoninë e Veriut, Rama: Kemi shumë gjëra që duhet t'i bëjmë...

Rama mbërrin në Qafë Thanë, takim me Mickoskin, në fokus sistemi i përbashkët kufitar...

Me flamurin kuqezi në duar, protestuesit ngjiten në monumentin e Skënderbeut

Tensione në protestë/ Policia hyn në lokale dhe shoqëron protestuesit me forcë

Rama: Tirana që do të fitojmë në 9 maj kërkon fuqi të madhe qeverisjeje në 10 maj

Protestuesit zhvendosen tek Kryeministria/ Policia vendos kordone në akse kryesore rrugore

"Kemi nevojë për një PS më të organizuar"/ Rama: Rruga e Durrësit sot, si një film i së shkuarës

Rama: Tiranën e transformuar nga vendi i mbijetesës në vendin që kërkon cilësi

“Ndal plaçkitjes, shtypjes, ikjes/Protestuesit ngrenë banderolen gjigande para Ministrisë së Arsimit

Policia “gardh” para Ministrisë së Arsimit, nuk lejon protestuesit të bllokojnë Rrugën e Durrësit

Rama nga Asambleja e PS-së: Vit pas viti do të dyfishojmë rritjen e pensioneve

Revoltat kundër qeverisë Rama, protestuesit mblidhen te Ministria e Arsimit

"Deri në 2030 do japim 55 mijë celësa"/ Rama: Mbështetje për fëmijët me aftësi të kufizuara

"Kanë mbajtur mbi shpinë Shqipërinë me kockat e varfërisë së vet"/Rama:Jemi në borxh me pensionistët

“Poshtë diktatura”/ Studentët e presin me thirrje pasi doli nga Asambleja, Rama i përshëndet me dorë

Rama: PS do ta fitojë sërish Tiranën dhe Shqipërinë se është rruga nga kalon bashkimi me Europën

Rama: Me trëndafilin në dorë dhe kurajën në zemër, asgjë s’na ndal

Rama: Kemi bërë gabime dhe faje, por kemi aftësinë të ringrihemi

"Goditja e njerëzve në krye të detyrës nuk falet"/ Rama: Erion Veliaj je në gabim!

Elisa Spiropali dhe Plarent Ndreca jashtë PS-së/ Rama e konfirmon nga Asambleja e Tiranës

Rama: Kush do të sillet si e ëma e Zeqos në majë të thanës, s’ka vend në këtë familje politike

Rama: Si mund të largohet nga puna kryepolicja e Tiranës pse nuk u bën ‘like’ e ‘share’

"Veliaj ta kuptojë se është gabim me PS-në"/ Rama: Kush ndjek këtë kuturisje do ndëshkohet

Rama: Vendimi i GJK-së për ta lënë Veliajn në detyrë është absurd

Mbërrijnë socialistët te Akademia e Arteve, kontrolle në hyrje dhe prani e shtuar e policisë

Berisha: Pas 35 vitesh, rikthehet partia-shtet,ekipet ndërkombëtare damkosën zgjedhjet e 11 majit

Peleshi u përgjigjet kritikave të Spiropalit: Në parlamentin shqiptar politika bëhet personale

Revolta studentore në Tiranë/ Qytetarët njëzërëshi: Në 28 nëntor ne do dalim

Qytetarët vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, policia i ndjek nga mbrapa

Përplasje në protestën përpara Kryeministrisë, policia zhvendos protestuesit nga Bulevardi

Protesta tek Kryeministria/Qytetarët shtyhen më forcë, focat policore nuk lejojnë protestën paqësore

Debat në Komisionin e Ligjeve për aktin normativ të tubimeve/ Bylykbashi: Rama nuk i përballon...

Pas reshjeve të dendura të shiut, hapet njëra nga portat e HEC-it të Komanit

Kanosi me armë zjarri një 31-vjeçar, arrestohet 20-vjeçari në Tiranë, procedohet penlisht i ati

Elementët dekorativë shkëputen nga fasada e pallatit në Durrës, bien mbi një makinë...

Ish-kandidati për Bashkinë e Himarës paraqitet në SPAK, ende pa detaje mbi arsyen e thirrjes

Arrestohet 25-vjeçari, do t'i merrte 1 mln euro një biznesmeni duke iu prezantuar si funksionar...

Përplasje tek Kryeministria/ Efektivët e policisë presin me forcë protestuesit, i shtyjnë me dhunë

Policia nuk i la të protestonin te Kryeministria, qytetarët marshojnë mes për mes makinave në rrugë

Policia i shtyn me forcë në trotuar, protestuesit thirrje: Poshtë diktatura

Greta Thunberg: Shqiptarët kanë treguar se çfarë do të thotë t'i rezistosh shkatërrimit të natyrës

Protestat qytetare në Tiranë/ Protestuesit mblidhen para Kryeministrisë

Balla përplaset me Shehajn: A do ta votosh kërkesën e prokurorisë italiane...

Berisha: Rreth 1 miliard euro do jenë shpenzime operative për hajdutët e administratës...

Berisha: Rrogat e ulëta duhet të rriten me 50%, rrogat e mesme me 30%!

Berisha: Buxheti nuk është 10 miliardë euro, por 5.5 miliardë! Pensionistët marrin 1 përqind...

Drogë në berberhane, thika në servis dhe përforcues grushti në banesë, arrestohet 44-vjeçari...

Marshimi paqësor i protestuesve / Forcat e policisë i ndjekin nga pas me furgona të shumtë

Protestuesit vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, efektivët i ndjekin nga mbrapa

"Pediatria me legen se nuk ka ujë lavamani"/ Korreshi për spitalin e Lushnjes

Tensionohet situata te Kryeministria/ Policia shtyn me forcë protestuesit paqësorë

Protestuesit zhvendosen te kryeministria, policia iu bën thirrje të lirojnë bulevardin