26 September 2026, 09:47
Nga Auron Janku
Auron Janku
Çfarë ndodh me një vend kur ata që fituan luftën nuk dinë të largohen nga pushteti?
Lufta ka një fund. Pushteti, nëse nuk i vendos kufij vetes, mund të mos ketë.
Ky është momenti vendimtar pas çdo lufte: kur armët heshtin, flamuri ngrihet dhe gjenerali duhet të bëjë zgjedhjen më të vështirë — të kthehet në shtëpi apo të vazhdojë të qëndrojë në qendër të shtetit.
George Washington zgjodhi të largohej. Më 23 dhjetor 1783, pas përfundimit të Luftës Amerikane për Pavarësi, ai dorëzoi komisionin si komandant i përgjithshëm dhe u kthye në jetën private. Ishte më shumë se një tërheqje personale. Ishte një deklaratë politike: fitorja ushtarake nuk i jepte komandantit të drejtën mbi shtetin.
Më vonë Washingtoni u rikthye në jetën publike, u bë presidenti i parë i Shteteve të Bashkuara dhe, pas dy mandatesh, u largua përsëri nga pushteti.
Washingtoni fitoi luftën dhe shkoi në shtëpi.
Pyetja është: çfarë ndodh me një vend kur gjenerali nuk shkon në shtëpi?
Përgjigjja nuk gjendet vetëm te karakteri i individit. Gjendet te mënyra se si një shoqëri e kthen autoritetin e një figure historike në autoritet të institucioneve.
E PARA: KUR HEROIZMI KTHEHET NË KAPITAL POLITIK
Pas luftës, komandanti nuk hyn në politikë si një njeri i zakonshëm. Ai mbart kujtesën e sakrificës, rrjetin e njerëzve që e kanë ndjekur dhe një legjitimitet që shpesh shkon përtej votës.
Në luftë, autoriteti duhet të jetë i përqendruar. Vendimi duhet të jetë i shpejtë dhe komanda e qartë. Demokracia funksionon ndryshe. Ajo kërkon kufij, procedura, opozitë, kontroll dhe, mbi të gjitha, mundësinë që pushteti të ndryshojë duar pa u shembur shteti.
Këtu qëndron edhe rëndësia e aktit të Washingtonit. Ai nuk e përdori fitoren për ta bërë veten të pazëvendësueshëm. E përdori për t’i hapur rrugë një shteti që duhej të jetonte edhe pas tij.
Problemi nuk është që një ish-komandant hyn në politikë. Problemi fillon kur legjitimiteti i luftës bëhet zëvendësim i legjitimitetit institucional. Atëherë kritika ndaj liderit mund të shihet si mungesë respekti ndaj historisë, ndërsa largimi i tij nga pushteti si kërcënim për gjithçka që është arritur.
Dhe aty fillon deformimi: kur shteti nis të shihet si vazhdim i historisë së një njeriu.
E DYTA: KUR ELITA E LUFTËS KALON NGA PUSHTETI TEK SISTEMI
Kosova është një shembull ku lidhja mes luftës dhe politikës është veçanërisht e fortë. Hashim Thaçi ishte një nga figurat politike të luftës së Kosovës dhe më pas një nga figurat qendrore të jetës politike të saj. Ai shërbeu si kryeministër nga viti 2007 deri në vitin 2014 dhe si president nga viti 2016 deri në vitin 2020.
Kjo nuk është domosdoshmërisht problem në vetvete. Në një demokraci, një politikan ka të drejtë të kërkojë votën dhe të rikthehet në pushtet nëse merr mbështetjen e qytetarëve.
Pyetja institucionale është tjetër: çfarë ndodh kur pushteti politik bëhet më i qëndrueshëm se institucionet që duhet ta kufizojnë atë?
Kjo pyetje mund të shtrohet, në një kontekst krejt tjetër historik, edhe për Shqipërinë. Shqipëria nuk ka dalë nga një luftë çlirimtare si Kosova. Prandaj krahasimi nuk duhet bërë mbi origjinën e pushtetit, por mbi marrëdhënien mes liderit dhe institucioneve.
Edi Rama është kryeministër i Shqipërisë që nga viti 2013 dhe në vitin 2025 nisi qeverinë e tij të katërt radhazi. Ky është një fakt politik, jo një akuzë.
Por jetëgjatësia e pushtetit sjell një pyetje që shkon përtej emrit të liderit: sa të forta janë institucionet kur një person bëhet më i qëndrueshëm politikisht se ato?
Nuk është pyetja nëse lideri është i mirë apo i keq. Pyetja është nëse institucioni mund të funksionojë njësoj edhe kur lideri nuk është më aty.
E TRETA: PROVA NUK ËSHTË SA GJATË QËNDRON LIDERI, POR ÇFARË NDODH KUR AI LARGOHET
Një demokraci nuk provohet vetëm kur lideri fiton. Provohet kur ai largohet, zëvendësohet ose humbet pushtetin.
Nëse qeveria ndryshon dhe institucionet vazhdojnë të funksionojnë sipas të njëjtave rregulla, atëherë kemi një shtet më të fortë se individi.
Tetë, dymbëdhjetë apo njëzet vjet në pushtet nuk janë, në vetvete, problemi. Problemi fillon kur koha e pushtetit kthehet në bindjen se pushteti është bërë i përhershëm dhe se institucioni duhet t’i përshtatet liderit, jo lideri institucionit.
Dhe pikërisht këtu qëndron mësimi i Washingtonit.
E KATËRTA: NUK NA KA TRADHTUAR AMERIKA
Nuk na ka tradhtuar Amerika. Pyetja më e vështirë është nëse ne, pak nga pak, po tradhtojmë atë pjesë të demokracisë moderne që dikur na bëri ta kërkonim dhe ta dëshironim kaq shumë lidhjen me Perëndimin.
I duam aleatët tanë për luftë. I kërkojmë, i dëgjojmë dhe u besojmë kur përballemi me rrezikun. Por sapo vjen paqja, rregullat e saj fillojnë të na duken më pak të përshtatshme.
Në luftë duam gjeneralin.
Në paqe duhet të duam institucionin.
Ky është ushtrimi i vërtetë i demokracisë: të kalosh nga autoriteti i njeriut te autoriteti i rregullit.
Washingtoni nuk u bë i madh vetëm sepse fitoi luftën. U bë i madh sepse, pasi e fitoi, dinte të largohej.
Sepse një ditë gjenerali duhet të zbresë nga kali.
Jo sepse humbi.
Por sepse fitoi.
Dhe atëherë vjen pyetja që ndan shtetin nga pushteti, demokracinë nga sundimi i zakonit, historinë nga miti:
Kur të mos jesh më ti, a do të mbetet vendi që pretendove se po ndërtoje?
Nëse përgjigjja është po, ke ndërtuar një shtet.
Nëse përgjigjja është jo, ke ndërtuar vetëm një pushtet.
Frika e vërtetë për një demokraci është të vijë dita kur vendi të mos dijë më si të vazhdojë pa liderin.
Atëherë gjenerali nuk është më kujtim i luftës.
Bëhet peng i paqes.
auron janku
Editorial
21 September 2026, 18:05
Eriseld Zeneli
Edi Rama
Ekziston një paradoks politik që Europa vazhdon ta vëzhgojë me njëfarë tolerance. Shqipëria është qev...
Editorial
21 September 2026, 07:21
Irena Beqiraj
Irena Beqiraj
Kostot e jetesës edhe lajmi se ekonomia po ecën mirë. Qeveria vazhdon të na sigurojnë se ekonomia po ecën mjaf...
Editorial
20 September 2026, 07:34
Andrey Kortunov
Zgjedhjet parlamentare të Rusisë ofrojnë një mundësi të shkëlqyer për një raund të ri në luftën e ...
Editorial
12 September 2026, 20:55
Irena Beqiraj
Deputeti Braçe e ka cilësuar situatën ditën e fillimit të punimeve të Kuvendit si një shfaqje të “fashizmit&rd...
Editorial
9 September 2026, 13:29
Meri Lika
Meri Lika
Ka një moment në jetën e çdo vendi kur ajo që dyshohet dhe flitet ndër popull, kthehet papritur në dokument....
Editorial
9 September 2026, 09:18
Tasos Kokkinidis
Në shumë pjesë të Evropës Jugore, turizmi cilësohet si një “industri e rëndë” moderne, një motor...
Editorial
3 September 2026, 07:38
Enver Robelli
Enver Robelli
Të “rebeluarit” e LDK-së vetëm duhet t’u tregojnë qytetarëve se për çka po “rebe...
Editorial
31 August 2026, 16:22
Andi Bejtja
Andi Bejtja
Nuk ka nevoje te shikosh te dhenat e Eurostat ku nenvizohet se cmimet e ushqimeve ne Shqiperi jane rritur 5 here me shume se mesatarja europian...
Editorial
17 August 2026, 14:20
Irena Beqiraj
Pyesni një shqiptar për qeverisjen Parlamentit a ndonjë ngjarje politike, edhe padyshim do ta merrni një përgjigje. Por kur e pyet &c...
Editorial
10 August 2026, 16:04
Agim Nesho
Deklarata e fundit për qëndrimin e Zelenskit në Beograd kundër njohjes së Kosovës u paraqit nga shtypi pro-qeveritar me shë...