LIVE UPDATES
Politike

Analiza e REL: “Gogoli” që mund t’ia hapë Kosovës dyert e Evropës

 Trembëdhjetë vjet më vonë, Asociacioni nuk është themeluar, Kosova vazhdon të presë përparim në integrimin evropian, ndërsa BE-ja këmbëngul në përmbushjen e këtij detyrimi.

15 November 2026, 11:58 Nga I.A

Analiza e REL: “Gogoli” që mund t’ia hapë

KOSOVË- Kur Kosova dhe Serbia u pajtuan për themelimin e Asociacionit të komunave me shumicë serbe, në vitin 2013, Bashkimi Evropian e cilësoi marrëveshjen si një hap që i afronte të dyja vendet me Evropën. Trembëdhjetë vjet më vonë, Asociacioni nuk është themeluar, Kosova vazhdon të presë përparim në integrimin evropian, ndërsa BE-ja këmbëngul në përmbushjen e këtij detyrimi.

Ndryshimi i pushtetit në Serbi ka rikthyer diskutimet për mundësinë e një qasjeje të re ndaj Asociacionit. Për Kosovën, megjithatë, shtrohet edhe një çështje tjetër: nëse mund të ndërmarrë hapa pa pritur Beogradin dhe t’i shfrytëzojë ata për të avancuar në proceset e integrimit ndërkombëtar.

Në një përgjigje për Radion Evropa e Lirë, një zëdhënës i Bashkimit Evropian tha se Kosova dhe Serbia duhet t’i zbatojnë të gjitha detyrimet e marra në kuadër të dialogut, pa vonesa të mëtejshme dhe pa parakushte, nëse duan të përparojnë në rrugën e tyre evropiane.

Kjo përfshin edhe sigurimin e “një niveli të përshtatshëm vetëmenaxhimi” për komunitetin serb në Kosovë, në përputhje me Marrëveshjen Bazike të vitit 2023.

Kërkesa e BE-së e ka zanafillën te Marrëveshja e Brukselit e prillit 2013, kur Kosova dhe Serbia ranë dakord për krijimin e një mekanizmi bashkëpunimi mes komunave me shumicë serbe, me rol në zhvillimin ekonomik lokal, arsim, shëndetësi dhe planifikim urban e rural.

Catherine Ashton, atëherë shefe e diplomacisë evropiane dhe ndërmjetësuese e marrëveshjes, e përshkroi atë si një hap më afër Evropës për të dyja vendet.

Në Prishtinë, marrëveshja nxiti kundërshtime të forta nga Lëvizja Vetëvendosje. Udhëheqësi i saj, Albin Kurti, atëherë në opozitë, paralajmëronte se Asociacioni mund të rrezikonte funksionimin e shtetit. Në një seancë parlamentare, ai shfaqi edhe një hartë të Kosovës pa veriun, për të ilustruar atë që e shihte si rrezik të ndarjes së vendit.

Kurti më vonë mori drejtimin e Qeverisë, por nuk ndryshoi qëndrimin në thelb.

Ai vazhdoi ta kundërshtonte krijimin e një mekanizmi njëetnik me kompetenca ekzekutive dhe ta kushtëzonte përparimin me veprime nga Serbia.

Pas fitores së Listës Studentore në zgjedhjet e 25 tetorit në Serbi, ministri për Komunitete dhe Kthim, Nenad Rashiq, la të kuptohej se Qeveria e Kosovës ishte më e gatshme për themelimin e Asociacionit.

Vetëvendosje e mohoi ndryshimin e qëndrimit, ndërsa Qeveria, në përgjigjen për Radion Evropa e Lirë, përsëriti kërkesat e saj ndaj Beogradit.

Ajo kërkon që Serbia ta nënshkruajë Marrëveshjen Bazike të vitit 2023 si garanci për zbatimin e saj, ta dorëzojë Millan Radoiçiqin, të akuzuar në Kosovë për sulmin e armatosur në Banjskë, dhe ta tërheqë letrën e ish-kryeministres Ana Bërnabiq, përmes së cilës Beogradi shprehu rezerva ndaj disa detyrimeve të marrëveshjes.

Këto kushte vazhdojnë ta pengojnë përparimin, ndonëse vetë përmbajtja e Asociacionit dhe rrethanat në të cilat ai do të funksiononte kanë ndryshuar gjatë viteve.

Nga marrëveshjet te realiteti në terren

Në vitin 2015, Kosova dhe Serbia u pajtuan edhe për parimet e funksionimit të Asociacionit, përfshirë strukturën, kompetencat dhe financimin e tij.

Gjykata Kushtetuese e Kosovës konstatoi se disa prej tyre nuk ishin në përputhje me standardet kushtetuese dhe kërkoi harmonizimin e tyre. Vendimi nuk e përjashtoi themelimin e Asociacionit, por përcaktoi kufijtë brenda të cilëve ai mund të funksiononte.

Çështja u rikthye në Marrëveshjen Bazike të vitit 2023, përmes formulimit për “një nivel të përshtatshëm vetëmenaxhimi për komunitetin serb”.

Po atë vit, partnerët evropianë paraqitën edhe një draftstatut, i cili nuk u zbatua.

Në mungesë të përparimit politik, autoritetet e Kosovës ndërmorën hapa për mbylljen e një vargu institucionesh të mbështetura nga Beogradi, përfshirë struktura administrative, financiare dhe qendra për punë sociale.

Arsimi dhe shëndetësia, megjithatë, vazhdojnë të funksionojnë kryesisht në kuadër të sistemit të Serbisë, duke e bërë integrimin e tyre një nga sfidat kryesore për institucionet e Kosovës.

Agon Maliqi, bashkëpunëtor jorezident i Këshillit Atlantik, vlerëson se Asociacioni mund të shërbejë pikërisht për këtë qëllim.

“Shëndetësia dhe arsimi vazhdojnë të operojnë në Kosovë me sistem të Serbisë. Asociacioni mund të jetë instrumenti që e zgjidh këtë anomali në shërbim të serbëve të Kosovës, por, në të njëjtën kohë, edhe Kosovës i ofron mundësi për t’i integruar këto shërbime brenda rendit të vet juridik”, thotë Maliqi për programin Expose të Radios Evropa e Lirë.

Integrimi i shkollave dhe spitaleve do të kërkonte zgjidhje edhe për financimin e tyre, statusin e punonjësve dhe vazhdimësinë e shërbimeve.

Millosh Pavkoviq, nga Qendra për Politika Evropiane në Beograd, paralajmëron se një proces i njëanshëm mund ta thellojë mosbesimin e komunitetit serb ndaj institucioneve të Kosovës.

Sipas tij, Asociacioni do të ishte mënyra më e përshtatshme për ta menaxhuar këtë proces.

“Nëse bëhet duke dërguar policinë në spitale dhe shkolla, do të shkaktonte kundërshtime nga komuniteti serb”, thotë ai për Exposenë.

Edhe Bashkimi Evropian ka kërkuar që trajtimi i institucioneve dhe shërbimeve të mbështetura nga Serbia të bëhet në mënyrë të koordinuar dhe në konsultim me komunitetin serb.

Për këtë arsye, debati për Asociacionin nuk kufizohet më vetëm te kompetencat e tij.

Ai lidhet edhe me mënyrën se si Kosova mund t’i integrojë shërbimet që ende funksionojnë në sistemin e Serbisë, pa ndërprerë ofrimin e tyre për qytetarët.

Një proces i tillë do të kërkonte bashkëpunim mes Prishtinës dhe Beogradit, perspektivat e të cilit mbeten të paqarta edhe pas ndryshimit politik në Serbi.

Çfarë pritet nga pushteti i ri në Beograd?

Fitorja e Listës Studentore në zgjedhjet parlamentare të 25 tetorit i dha fund sundimit 14-vjeçar të Aleaksandar Vuçiqit në Serbi, por fituesit ende nuk kanë treguar se çfarë qasjeje do të ndjekin ndaj Kosovës.

Në përgjigjen për Radion Evropa e Lirë, përfaqësuesit e Listës Studentore thanë se për Asociacionin dhe çështjet e tjera të dialogut do të deklarohen vetëm pasi të formohet Qeveria e re dhe të shqyrtohen dokumentet dhe gjendja e deritanishme.

Robert English, profesor në Universitetin e Kalifornisë Jugore, është skeptik se ndryshimi i pushtetit do të sjellë përparim të shpejtë.

Ai kujton se përfaqësues të lëvizjes studentore kanë mbajtur qëndrime të ashpra ndaj Kosovës edhe kur kundërshtonin Vuçiqin, duke e akuzuar atë se nuk i kishte mbrojtur mjaftueshëm interesat e serbëve.

“Kemi parë se të njëjtët studentë që kanë udhëhequr lëvizjen demokratike, kanë mbajtur qëndrime të ashpra për çështjet që lidhen me Kosovën edhe para zgjedhjeve - në disa raste madje më të ashpra se presidenti i deritashëm, Aleksandar Vuçiq”, thotë English për Exposenë.

Sipas tij, Qeveria e re do të ketë përparësi të tjera, ndërsa përmirësimi i marrëdhënieve me Kosovën mund të kërkojë vite dhe të varet nga zhvillimet demokratike dhe orientimi ndërkombëtar i Serbisë.

Pavkoviq sheh më shumë mundësi për përparim, nëse Qeveria e ardhshme e Serbisë synon të përshpejtojë integrimin evropian.

Normalizimi i marrëdhënieve me Kosovën është pjesë e Kapitullit 35 të negociatave të Serbisë për anëtarësim në BE, ndërsa fondet evropiane mund të shërbejnë si nxitje shtesë.

“Ka shumë fonde të bllokuara në kuadër të Planit të Rritjes dhe Reformave, si për Serbinë, ashtu edhe për Kosovën. Këto fonde mund të shërbejnë si një nxitje e fortë për të dyja palët që të angazhohen në mënyrë më konstruktive në dialog”, thotë Pavkoviq.

Nëse Qeveria e re serbe do ta shfrytëzojë këtë mundësi, mbetet të shihet.

Për Kosovën, ndërkaq, pritja e një ndryshimi në Beograd mund të nënkuptojë edhe shtyrje të mëtejshme të detyrimeve të saj.

A mund të veprojë Kosova pa pritur Serbinë?

Maliqi vlerëson se Kosova ka hapësirë për të ndërmarrë hapa në bashkëpunim me partnerët perëndimorë, por se kundërshtimi i gjatë politik ndaj Asociacionit ia ka vështirësuar këtë mundësi.

“Kjo është bërë tashmë një temë tabu në politikën e Kosovës, kryesisht për shkak të kundërshtimit të Asociacionit nga Albin Kurti sa ishte në opozitë. Në këtë mënyrë, Kosova ia ka kufizuar vetes hapësirën e manovrimit, duke e shndërruar Asociacionin, sipas meje, në një gogol më të madh sesa është në të vërtetë”, thotë ai.

Sipas Maliqit, një mënyrë për të ndryshuar këtë qasje do të ishte që Kosova t’i lidhte hapat drejt themelimit të Asociacionit me përparimin në integrimin ndërkombëtar, përmes një marrëveshjeje me aleatët perëndimorë.

“Tashmë është folur, për shembull, për mundësinë që Kosovës t'i jepet statusi i kandidatit në BE me ndonjë hap rreth Asociacionit, por edhe anëtarësimi në Këshillin e Evropës. Që Kosova dhe Perëndimi të ecin në një drejtim vetë, pa pritur shumë angazhim prej Qeverisë së re në Beograd”, thotë ai.

Kjo mundësi lidhet me dy procese në të cilat Kosova nuk ka shënuar përparimin e synuar.

Ajo aplikoi për anëtarësim në Bashkimin Evropian në dhjetor të vitit 2022, por mbetet vendi i vetëm në Ballkanin Perëndimor pa statusin e kandidatit.

Edhe përpjekja për t’iu bashkuar Këshillit të Evropës ngeci në vitin 2024, pasi disa vende anëtare kërkuan hapa konkretë drejt themelimit të Asociacionit. Në të dyja rastet, përparimi varet nga vendimet e partnerëve evropianë dhe nuk mund të garantohet vetëm përmes veprimeve të Kosovës.

E, në një kohë kur krizat dhe sfidat e sigurisë po marrin pjesën më të madhe të vëmendjes evropiane, për Kosovën bëhet gjithnjë e më e rëndësishme të gjejë mënyra për ta mbajtur çështjen e integrimit të saj në agjendën e Brukselit./REL

Kosove

Sondazh

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Rama sqaron deklaratën: Mendimi im, nuk i japim leksione qeverisë maqedonase për vendimet...

Mickoski pyetet për incidentin e himnit në Pustec: Nuk e kemi ndjekur aktivitetin deri në fund...

Rama përballet me gazetarin në Qafë Thanë: Çfarë je ti, protestues?

“One Stop Shop”/ Mickoski: Është kënaqësi që po bëjmë ketë bashkëpunim për një pikë kontrolli...

Kërcënoi bashkëshorten se do ta vriste dhe qëlloi me armë në ajër, arrestohet 40-vjeçari...

Vodhën sende me vlerë dhe 30 mijë euro në një banesë, arrestohen dy persona në Durrës

Aksident në Fier/ Makina del nga rruga dhe përfundon në kanal, mister fati i drejtuesit

Nis nga nesër “One Stop Shop” me Maqedoninë e Veriut, Rama: Kemi shumë gjëra që duhet t'i bëjmë...

Rama mbërrin në Qafë Thanë, takim me Mickoskin, në fokus sistemi i përbashkët kufitar...

Me flamurin kuqezi në duar, protestuesit ngjiten në monumentin e Skënderbeut

Tensione në protestë/ Policia hyn në lokale dhe shoqëron protestuesit me forcë

Rama: Tirana që do të fitojmë në 9 maj kërkon fuqi të madhe qeverisjeje në 10 maj

Protestuesit zhvendosen tek Kryeministria/ Policia vendos kordone në akse kryesore rrugore

"Kemi nevojë për një PS më të organizuar"/ Rama: Rruga e Durrësit sot, si një film i së shkuarës

Rama: Tiranën e transformuar nga vendi i mbijetesës në vendin që kërkon cilësi

“Ndal plaçkitjes, shtypjes, ikjes/Protestuesit ngrenë banderolen gjigande para Ministrisë së Arsimit

Policia “gardh” para Ministrisë së Arsimit, nuk lejon protestuesit të bllokojnë Rrugën e Durrësit

Rama nga Asambleja e PS-së: Vit pas viti do të dyfishojmë rritjen e pensioneve

Revoltat kundër qeverisë Rama, protestuesit mblidhen te Ministria e Arsimit

"Deri në 2030 do japim 55 mijë celësa"/ Rama: Mbështetje për fëmijët me aftësi të kufizuara

"Kanë mbajtur mbi shpinë Shqipërinë me kockat e varfërisë së vet"/Rama:Jemi në borxh me pensionistët

“Poshtë diktatura”/ Studentët e presin me thirrje pasi doli nga Asambleja, Rama i përshëndet me dorë

Rama: PS do ta fitojë sërish Tiranën dhe Shqipërinë se është rruga nga kalon bashkimi me Europën

Rama: Me trëndafilin në dorë dhe kurajën në zemër, asgjë s’na ndal

Rama: Kemi bërë gabime dhe faje, por kemi aftësinë të ringrihemi

"Goditja e njerëzve në krye të detyrës nuk falet"/ Rama: Erion Veliaj je në gabim!

Elisa Spiropali dhe Plarent Ndreca jashtë PS-së/ Rama e konfirmon nga Asambleja e Tiranës

Rama: Kush do të sillet si e ëma e Zeqos në majë të thanës, s’ka vend në këtë familje politike

Rama: Si mund të largohet nga puna kryepolicja e Tiranës pse nuk u bën ‘like’ e ‘share’

"Veliaj ta kuptojë se është gabim me PS-në"/ Rama: Kush ndjek këtë kuturisje do ndëshkohet

Rama: Vendimi i GJK-së për ta lënë Veliajn në detyrë është absurd

Mbërrijnë socialistët te Akademia e Arteve, kontrolle në hyrje dhe prani e shtuar e policisë

Berisha: Pas 35 vitesh, rikthehet partia-shtet,ekipet ndërkombëtare damkosën zgjedhjet e 11 majit

Peleshi u përgjigjet kritikave të Spiropalit: Në parlamentin shqiptar politika bëhet personale

Revolta studentore në Tiranë/ Qytetarët njëzërëshi: Në 28 nëntor ne do dalim

Qytetarët vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, policia i ndjek nga mbrapa

Përplasje në protestën përpara Kryeministrisë, policia zhvendos protestuesit nga Bulevardi

Protesta tek Kryeministria/Qytetarët shtyhen më forcë, focat policore nuk lejojnë protestën paqësore

Debat në Komisionin e Ligjeve për aktin normativ të tubimeve/ Bylykbashi: Rama nuk i përballon...

Pas reshjeve të dendura të shiut, hapet njëra nga portat e HEC-it të Komanit

Kanosi me armë zjarri një 31-vjeçar, arrestohet 20-vjeçari në Tiranë, procedohet penlisht i ati

Elementët dekorativë shkëputen nga fasada e pallatit në Durrës, bien mbi një makinë...

Ish-kandidati për Bashkinë e Himarës paraqitet në SPAK, ende pa detaje mbi arsyen e thirrjes

Arrestohet 25-vjeçari, do t'i merrte 1 mln euro një biznesmeni duke iu prezantuar si funksionar...

Përplasje tek Kryeministria/ Efektivët e policisë presin me forcë protestuesit, i shtyjnë me dhunë

Policia nuk i la të protestonin te Kryeministria, qytetarët marshojnë mes për mes makinave në rrugë

Policia i shtyn me forcë në trotuar, protestuesit thirrje: Poshtë diktatura

Greta Thunberg: Shqiptarët kanë treguar se çfarë do të thotë t'i rezistosh shkatërrimit të natyrës

Protestat qytetare në Tiranë/ Protestuesit mblidhen para Kryeministrisë

Balla përplaset me Shehajn: A do ta votosh kërkesën e prokurorisë italiane...

Berisha: Rreth 1 miliard euro do jenë shpenzime operative për hajdutët e administratës...

Berisha: Rrogat e ulëta duhet të rriten me 50%, rrogat e mesme me 30%!

Berisha: Buxheti nuk është 10 miliardë euro, por 5.5 miliardë! Pensionistët marrin 1 përqind...

Drogë në berberhane, thika në servis dhe përforcues grushti në banesë, arrestohet 44-vjeçari...

Marshimi paqësor i protestuesve / Forcat e policisë i ndjekin nga pas me furgona të shumtë

Protestuesit vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, efektivët i ndjekin nga mbrapa

"Pediatria me legen se nuk ka ujë lavamani"/ Korreshi për spitalin e Lushnjes

Tensionohet situata te Kryeministria/ Policia shtyn me forcë protestuesit paqësorë

Protestuesit zhvendosen te kryeministria, policia iu bën thirrje të lirojnë bulevardin