LIVE UPDATES
Bota

Kongresi amerikan shqyrton lejimin e vrasjes së kontrolluar të fokave për të mbrojtur salmonët e rrezikuar në Puget Sound

Ndërhyrjet do të kryheshin në kuadër të planeve të posaçme për mbrojtjen e popullatave të salmonëve dhe troftave që konsiderohen të kërcënuara sipas Ligjit për Speciet e Rrezikuara.

21 November 2026, 19:32 Nga E.d
Kongresi amerikan shqyrton lejimin e vrasjes së kontrolluar të fokave
Foto ilustruse

SHBA- Kongresi amerikan po shqyrton një projektligj të ri që mund të lejojë vrasjen e kontrolluar të fokave dhe luanëve të detit në ujërat e Puget Sound, në shtetin Washington. Kjo me argumentin se këta gjitarë detarë po ndikojnë ndjeshëm në mbijetesën e disa popullatave të salmonëve dhe troftave të rrezikuara. Nisma ka hapur një debat të fortë mes autoriteteve të peshkimit, përfaqësuesve të fiseve indigjene, shkencëtarëve dhe organizatave për mbrojtjen e kafshëve.

Projektligji HR 9621 parashikon krijimin e një mekanizmi të ri që do t'u mundësonte autoriteteve shtetërore dhe fiseve indigjene të kërkonin leje nga autoritetet federale për eliminimin e kontrolluar të fokave portuale dhe luanëve të detit të Kalifornisë dhe Steller. Ndërhyrjet do të kryheshin në kuadër të planeve të posaçme për mbrojtjen e popullatave të salmonëve dhe troftave që konsiderohen të kërcënuara sipas Ligjit për Speciet e Rrezikuara.

Projektligji është prezantuar nga kongresmenët Michael Baumgartner, republikan nga Spokane, dhe Emily Randall, demokrate nga Bremerton. Mbështetësit e tij argumentojnë se presioni i grabitqarëve detarë është bërë një pengesë serioze për rikuperimin e disa popullatave të peshqve, pavarësisht investimeve të mëdha në restaurimin e lumenjve, estuareve dhe habitateve natyrore.

Nate Pamplin, drejtor i marrëdhënieve të jashtme në Departamentin e Peshkimit dhe Kafshëve të Egra të Washingtonit, deklaroi gjatë një seance dëgjimore në Kongres se nisma nuk synon eliminimin masiv të fokave, por krijimin e mundësisë për ndërhyrje në zonat ku ndikimi i tyre mbi peshqit e rrezikuar konsiderohet veçanërisht i rëndë. Sipas tij, çdo ndërhyrje do të bëhej vetëm me protokolle të rrepta dhe nga persona të trajnuar.

Aktualisht, fokat dhe luanët e detit mbrohen nga Ligji për Mbrojtjen e Gjitarëve Detarë, i miratuar në vitin 1972. Ndryshimet e propozuara synojnë të lehtësojnë procedurat për marrjen e lejeve të eliminimit në disa zona të Puget Sound dhe përgjatë bregdetit të jashtëm të Washingtonit.

Rritja e numrit të fokave dhe ndikimi mbi salmonët

Sipas vlerësimeve më të fundit, numri i fokave portuale në zonën më të gjerë të Puget Sound arriti rreth 21,200 individë në vitin 2023, krahasuar me vetëm 2,500 në vitin 1972, kur hyri në fuqi Ligji për Mbrojtjen e Gjitarëve Detarë. Kjo përfaqëson një rritje prej më shumë se tetë herë gjatë kësaj periudhe.

Fokat janë grabitqarë oportunistë dhe ushqehen me mbi 60 lloje peshqish, si dhe me kallamarë, oktapodë dhe organizma të tjerë detarë. Salmonët dhe troftat përbëjnë vetëm një pjesë të vogël të dietës së tyre, e vlerësuar në rreth 5% në nivel popullate.

Megjithatë, studiuesit paralajmërojnë se edhe një përqindje relativisht e vogël e peshqve të konsumuar mund të ketë pasoja serioze për popullatat që ndodhen tashmë në nivele shumë të ulëta. Në raste të tilla, humbja e një numri të kufizuar individësh mund të ndikojë ndjeshëm në aftësinë e një popullate për t'u riprodhuar dhe për t'u rikuperuar.

Çështja është trajtuar edhe në një raport prej 81 faqesh, të financuar nga Legjislatura e Washingtonit dhe përgatitur nga Akademia e Shkencave e Shtetit Washington në vitin 2022. Raporti evidenton njohuritë shkencore mbi ndikimin e fokave, por edhe shumë pasiguri që kërkojnë studime të mëtejshme. Një nga rekomandimet kryesore ishte zhvillimi i një studimi të monitoruar me kujdes, që do të përfshinte eliminimin e kufizuar të disa gjitarëve detarë për të kuptuar më mirë efektet ekologjike të një ndërhyrjeje të tillë.

Kongresi amerikan shqyrton lejimin e vrasjes së kontrolluar të fokave

Lumi Nisqually, një nga zonat më problematike

Një nga rastet që përdoret më shpesh për të argumentuar nevojën e ndërhyrjes është lumi Nisqually, në jug të Puget Sound. Dikur ky lumë kishte popullata të mëdha salmonësh Chinook, Coho, Chum dhe Pink, si dhe trofta migratore Steelhead. Sot, këto popullata janë reduktuar ndjeshëm.

Fisi indigjen Nisqually ka udhëhequr prej vitesh projekte të gjera për restaurimin e habitateve përgjatë lumit, degëve të tij dhe zonës estuarine. Megjithatë, pavarësisht përmirësimit të habitateve, rikuperimi i troftës Steelhead ka mbetur shumë i kufizuar.

David Troutt, drejtor i burimeve natyrore të fisit Nisqually, ka deklaruar se grabitqarët detarë përbëjnë një nga pengesat më të mëdha për rikuperimin e salmonëve dhe troftave. Ai theksoi se fisi nuk ka ushtruar peshkim për troftën Steelhead prej rreth 30 vitesh, pavarësisht të drejtave të garantuara përmes traktateve historike.

Sipas të dhënave të studimeve të kryera nga viti 2014 deri në vitin 2019, si dhe në vitin 2021, fokat kanë konsumuar çdo vit rreth 11–25% të troftave të reja Steelhead përpara se ato të largoheshin nga estuari i Nisqually.

Studimi i vitit 2024, i drejtuar nga Megan Moore, biologe kërkimore në Qendrën Shkencore të Peshkimit Veriperëndimor të NOAA-s, evidentoi rolin e rëndësishëm të fokave në këtë proces. Sipas të dhënave të paraqitura nga studiuesja, rreth 90% e vdekjeve të troftave të reja në estuarin e Nisqually i atribuoheshin grabitqarëve, kryesisht fokave.

Për të kuptuar më mirë lëvizjet e peshqve dhe ndikimin e grabitqarëve, studiuesit kanë përdorur teknologjinë e etiketave akustike. Pajisjet e vogla vendosen në trupin e troftave dhe transmetojnë sinjale që regjistrohen nga marrës të instaluar në pika të ndryshme përgjatë rrugës së migrimit.

Kur një troftë konsumohet nga një fokë, sinjali i etiketës ndryshon karakteristikë. Në vend që të regjistrojë një lëvizje të drejtpërdrejtë drejt oqeanit, pajisja shfaq lëvizje të çrregullta dhe ndryshime të temperaturës, duke ndihmuar studiuesit të identifikojnë rastet e mundshme të predacionit.

Kongresi amerikan shqyrton lejimin e vrasjes së kontrolluar të fokave

Mbijetesa e ulët e troftave gjatë migrimit drejt oqeanit

Troftat Steelhead përballen me rreziqe të shumta gjatë udhëtimit të tyre nga lumenjtë drejt Oqeanit Paqësor. Përveç fokave, ato mund të konsumohen nga zogjtë, peshqit më të mëdhenj dhe grabitqarë të tjerë detarë.

Një analizë e raportuar në vitin 2021 tregoi se vetëm rreth 6% e troftave të reja që u larguan nga lumi Nisqually në vitin 2014 mbijetuan deri në hyrje të oqeanit. Në periudhën 2006–2009, mbijetesa varionte nga 5% deri në 13%. Të dhënat më të reja, ende të papublikuara në kohën e raportimit, tregojnë një përmirësim të mbijetesës në 21% në vitin 2021 dhe rreth 28% në vitin 2025, sipas rezultateve paraprake të Megan Moore.

Studiuesja ka vlerësuar gjithashtu se, nëse nuk do të kishte predacion nga fokat në zonën në jug të urës Tacoma Narrows, numri i troftave të rritura që do të ktheheshin për t'u riprodhuar mund të rritej nga 20% deri në 50%, në varësi të vitit të migrimit. Megjithatë, ajo ka theksuar se këto vlerësime kanë pasiguri të lartë dhe bazohen në supozimin se të gjitha troftat që i shpëtojnë fokave do të mbijetonin edhe gjatë udhëtimit në oqean.

Kongresi amerikan shqyrton lejimin e vrasjes së kontrolluar të fokave

Kundërshtimi i organizatave mjedisore

Projektligji ka hasur në kundërshtime të forta nga organizatat mjedisore dhe grupet për mbrojtjen e kafshëve. Kritikët argumentojnë se eliminimi i fokave nuk është zgjidhje e qëndrueshme dhe se vëmendja po largohet nga problemet kryesore që kanë shkaktuar rënien e salmonëve.

Michael Jasny, drejtor i programit për gjitarët detarë në Këshillin e Mbrojtjes së Burimeve Natyrore, ka paralajmëruar se kjo nismë mund të dobësojë bashkëpunimin mes organizatave dhe institucioneve që punojnë për rikuperimin e salmonëve.

Sipas kundërshtarëve, faktorë si degradimi i habitateve, ndotja e ujërave, ndryshimet në ekosistemet lumore dhe presioni nga peshkimi kanë një ndikim shumë më të gjerë mbi popullatat e salmonëve. Ata paralajmërojnë gjithashtu se eliminimi i fokave mund të shkaktojë pasoja të paparashikuara në zinxhirin ushqimor detar.

Një tjetër çështje e rëndësishme është e ashtuquajtura “vdekshmëri kompensuese”. Kjo lidhet me mundësinë që një pjesë e peshqve të konsumuar nga fokat mund të kishin ngordhur gjithsesi për shkak të sëmundjeve, dobësisë fizike, kushteve të pafavorshme mjedisore ose grabitqarëve të tjerë. Nëse kjo përqindje është e lartë, eliminimi i fokave mund të mos sjellë rritjen e pritshme të numrit të salmonëve që mbijetojnë.

Kongresi amerikan shqyrton lejimin e vrasjes së kontrolluar të fokave

Debati për eliminimin e gjitarëve detarë nuk është i ri në Shtetet e Bashkuara. Në vitin 1994, Kongresi ndryshoi Ligjin për Mbrojtjen e Gjitarëve Detarë, duke lejuar në kushte të caktuara marrjen e lejeve për eliminimin e individëve që shkaktonin dëme të konsiderueshme në popullatat e peshqve. Në vitin 2018, Kongresi miratoi ndryshime të tjera që lejuan autoritetet shtetërore dhe fiset indigjene të ndërhynin kundër luanëve të detit në disa zona të lumit Columbia, ku ata ushqeheshin me peshq të rrezikuar.

Që nga hyrja në fuqi e këtyre ndryshimeve në vitin 2020 dhe deri në fund të vitit të kaluar, 240 luanë deti të Kalifornisë dhe Steller ishin kapur dhe eutanazuar në lumin Columbia, sipas raportimeve vjetore të NOAA-s. Projektligji i ri synon të zgjerojë mundësinë e ndërhyrjeve edhe në Puget Sound dhe përgjatë bregdetit të Washingtonit, duke krijuar një sistem të ri lejesh për eliminimin e fokave dhe luanëve të detit.

Kongresi amerikan shqyrton lejimin e vrasjes së kontrolluar të fokave

Debati mbetet i hapur: nga njëra anë është nevoja urgjente për të rikuperuar popullatat e salmonëve dhe troftave të rrezikuara, ndërsa nga ana tjetër qëndron mbrojtja e fokave dhe ruajtja e ekuilibrit natyror të ekosistemit detar. Shkencëtarët theksojnë se nevojiten studime të mëtejshme për të përcaktuar nëse eliminimi i kufizuar i grabitqarëve do të sjellë realisht përmirësimin e mbijetesës së peshqve. Ndërkohë, projektligji HR 9621 përfaqëson një hap të rëndësishëm në debatin amerikan mbi mënyrën se si duhet të menaxhohen konfliktet mes specieve të mbrojtura dhe rikuperimit të popullatave të tjera të rrezikuara./Dosja.al

shba foka kongres


Sondazh

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Rama sqaron deklaratën: Mendimi im, nuk i japim leksione qeverisë maqedonase për vendimet...

Mickoski pyetet për incidentin e himnit në Pustec: Nuk e kemi ndjekur aktivitetin deri në fund...

Rama përballet me gazetarin në Qafë Thanë: Çfarë je ti, protestues?

“One Stop Shop”/ Mickoski: Është kënaqësi që po bëjmë ketë bashkëpunim për një pikë kontrolli...

Kërcënoi bashkëshorten se do ta vriste dhe qëlloi me armë në ajër, arrestohet 40-vjeçari...

Vodhën sende me vlerë dhe 30 mijë euro në një banesë, arrestohen dy persona në Durrës

Aksident në Fier/ Makina del nga rruga dhe përfundon në kanal, mister fati i drejtuesit

Nis nga nesër “One Stop Shop” me Maqedoninë e Veriut, Rama: Kemi shumë gjëra që duhet t'i bëjmë...

Rama mbërrin në Qafë Thanë, takim me Mickoskin, në fokus sistemi i përbashkët kufitar...

Me flamurin kuqezi në duar, protestuesit ngjiten në monumentin e Skënderbeut

Tensione në protestë/ Policia hyn në lokale dhe shoqëron protestuesit me forcë

Rama: Tirana që do të fitojmë në 9 maj kërkon fuqi të madhe qeverisjeje në 10 maj

Protestuesit zhvendosen tek Kryeministria/ Policia vendos kordone në akse kryesore rrugore

"Kemi nevojë për një PS më të organizuar"/ Rama: Rruga e Durrësit sot, si një film i së shkuarës

Rama: Tiranën e transformuar nga vendi i mbijetesës në vendin që kërkon cilësi

“Ndal plaçkitjes, shtypjes, ikjes/Protestuesit ngrenë banderolen gjigande para Ministrisë së Arsimit

Policia “gardh” para Ministrisë së Arsimit, nuk lejon protestuesit të bllokojnë Rrugën e Durrësit

Rama nga Asambleja e PS-së: Vit pas viti do të dyfishojmë rritjen e pensioneve

Revoltat kundër qeverisë Rama, protestuesit mblidhen te Ministria e Arsimit

"Deri në 2030 do japim 55 mijë celësa"/ Rama: Mbështetje për fëmijët me aftësi të kufizuara

"Kanë mbajtur mbi shpinë Shqipërinë me kockat e varfërisë së vet"/Rama:Jemi në borxh me pensionistët

“Poshtë diktatura”/ Studentët e presin me thirrje pasi doli nga Asambleja, Rama i përshëndet me dorë

Rama: PS do ta fitojë sërish Tiranën dhe Shqipërinë se është rruga nga kalon bashkimi me Europën

Rama: Me trëndafilin në dorë dhe kurajën në zemër, asgjë s’na ndal

Rama: Kemi bërë gabime dhe faje, por kemi aftësinë të ringrihemi

"Goditja e njerëzve në krye të detyrës nuk falet"/ Rama: Erion Veliaj je në gabim!

Elisa Spiropali dhe Plarent Ndreca jashtë PS-së/ Rama e konfirmon nga Asambleja e Tiranës

Rama: Kush do të sillet si e ëma e Zeqos në majë të thanës, s’ka vend në këtë familje politike

Rama: Si mund të largohet nga puna kryepolicja e Tiranës pse nuk u bën ‘like’ e ‘share’

"Veliaj ta kuptojë se është gabim me PS-në"/ Rama: Kush ndjek këtë kuturisje do ndëshkohet

Rama: Vendimi i GJK-së për ta lënë Veliajn në detyrë është absurd

Mbërrijnë socialistët te Akademia e Arteve, kontrolle në hyrje dhe prani e shtuar e policisë

Berisha: Pas 35 vitesh, rikthehet partia-shtet,ekipet ndërkombëtare damkosën zgjedhjet e 11 majit

Peleshi u përgjigjet kritikave të Spiropalit: Në parlamentin shqiptar politika bëhet personale

Revolta studentore në Tiranë/ Qytetarët njëzërëshi: Në 28 nëntor ne do dalim

Qytetarët vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, policia i ndjek nga mbrapa

Përplasje në protestën përpara Kryeministrisë, policia zhvendos protestuesit nga Bulevardi

Protesta tek Kryeministria/Qytetarët shtyhen më forcë, focat policore nuk lejojnë protestën paqësore

Debat në Komisionin e Ligjeve për aktin normativ të tubimeve/ Bylykbashi: Rama nuk i përballon...

Pas reshjeve të dendura të shiut, hapet njëra nga portat e HEC-it të Komanit

Kanosi me armë zjarri një 31-vjeçar, arrestohet 20-vjeçari në Tiranë, procedohet penlisht i ati

Elementët dekorativë shkëputen nga fasada e pallatit në Durrës, bien mbi një makinë...

Ish-kandidati për Bashkinë e Himarës paraqitet në SPAK, ende pa detaje mbi arsyen e thirrjes

Arrestohet 25-vjeçari, do t'i merrte 1 mln euro një biznesmeni duke iu prezantuar si funksionar...

Përplasje tek Kryeministria/ Efektivët e policisë presin me forcë protestuesit, i shtyjnë me dhunë

Policia nuk i la të protestonin te Kryeministria, qytetarët marshojnë mes për mes makinave në rrugë

Policia i shtyn me forcë në trotuar, protestuesit thirrje: Poshtë diktatura

Greta Thunberg: Shqiptarët kanë treguar se çfarë do të thotë t'i rezistosh shkatërrimit të natyrës

Protestat qytetare në Tiranë/ Protestuesit mblidhen para Kryeministrisë

Balla përplaset me Shehajn: A do ta votosh kërkesën e prokurorisë italiane...

Berisha: Rreth 1 miliard euro do jenë shpenzime operative për hajdutët e administratës...

Berisha: Rrogat e ulëta duhet të rriten me 50%, rrogat e mesme me 30%!

Berisha: Buxheti nuk është 10 miliardë euro, por 5.5 miliardë! Pensionistët marrin 1 përqind...

Drogë në berberhane, thika në servis dhe përforcues grushti në banesë, arrestohet 44-vjeçari...

Marshimi paqësor i protestuesve / Forcat e policisë i ndjekin nga pas me furgona të shumtë

Protestuesit vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, efektivët i ndjekin nga mbrapa

"Pediatria me legen se nuk ka ujë lavamani"/ Korreshi për spitalin e Lushnjes

Tensionohet situata te Kryeministria/ Policia shtyn me forcë protestuesit paqësorë

Protestuesit zhvendosen te kryeministria, policia iu bën thirrje të lirojnë bulevardin