17 November 2026, 10:36
Nga Auron Janku
Auron Janku
Kur Kushtetuta kërkon demokraci brenda partive, por realiteti ngre dyshime për shkeljen e saj. Ekziston një dispozitë në Kushtetutën e Shqipërisë që duket sikur është shkruar për një demokraci tjetër, jo për atë që kemi ndërtuar gjatë këtyre tri dekadave. Është Neni 9, pika 1, dhe përcakton shprehimisht: «Partitë politike krijohen lirisht. Organizimi i tyre duhet të përputhet me parimet demokratike.»
Nuk thotë se partitë duhet të përpiqen të jenë demokratike. Nuk thotë se demokracia brenda tyre varet nga vullneti i kryetarit apo nga mënyra si interpretohet statuti. Thotë se organizimi i tyre duhet të përputhet me parimet demokratike. Është detyrim kushtetues, jo këshillë politike.
Atëherë, le të mos flasim për programet, bindjet apo simpatitë partiake. Le të flasim për ligjin dhe mënyrën se si funksionojnë partitë tona. Sepse pikërisht këtu lind një pyetje që meriton përgjigje: A janë partitë tona organizime demokratike, apo struktura që kanë përvetësuar të drejtën të kërkojnë demokraci nga qytetarët, pa qenë të detyruara ta zbatojnë atë brenda vetes?
Ligji është edhe më konkret se Kushtetuta. Neni 7 i Ligjit nr. 8580, «Për partitë politike», përcakton se organizimi i brendshëm i partive duhet të mbështetet në parimet demokratike. Këto përfshijnë ndërtimin e partisë nga poshtë lart, zgjedhjet demokratike për forumet drejtuese, të drejtën e çdo anëtari për të shprehur mendimin e vet, si dhe të drejtën për të zgjedhur dhe për t'u zgjedhur.
Pra, ligjvënësi nuk e ka lënë demokracinë partiake në nivel deklaratash. Ka përcaktuar kritere konkrete. Një parti nuk është demokratike vetëm sepse organizon kongrese, shpall rezultate votimi apo përfshin në statutin e saj fjalën demokraci. Ajo duhet ta praktikojë atë.
Dhe këtu fillon përplasja me realitetin shqiptar.
Çfarë ndodh kur kryetari kontrollon kandidaturat, përcakton përbërjen e forumeve dhe ndikon në mënyrë vendimtare në proceset zgjedhore? Çfarë ndodh kur anëtarësia votohet, por nuk ka mundësi reale të ndikojë në vendimmarrje? Kur kundërshtimi trajtohet si mosbindje, kandidaturat pengohen dhe karriera politike varet më shumë nga besnikëria ndaj drejtuesit sesa nga vullneti i anëtarëve?
A mund të quhet demokratik një organizim ku anëtari ka të drejtë të votojë, por nuk ka fuqi të kontrollojë ata që zgjedh? A mund të quhet zgjedhje demokratike një proces ku konkurrenca nuk është e barabartë dhe rregullat ndryshojnë sipas interesit të drejtuesve?
Këto nuk janë thjesht probleme të kulturës politike. Janë rrethana që duhen ballafaquar me kriteret e përcaktuara në ligj. Një parti nuk mund të jetë demokratike në dokumentet e saj dhe jodemokratike në veprimtarinë reale.
Këtu qëndron edhe paradoksi: partitë janë organizata që synojnë të formojnë vullnetin politik të qytetarëve, të përzgjedhin përfaqësuesit dhe të marrin pjesë në drejtimin e shtetit. Por vetë mënyra e organizimit të tyre duhet t'u nënshtrohet rregullave demokratike. Ato nuk janë prona private të kryetarëve, as struktura që mund të administrohen sipas vullnetit personal të drejtuesve.
Kushtetuta ka parashikuar edhe mekanizmin e kontrollit. Neni 131, pika 1, shkronja «d», i jep Gjykatës Kushtetuese kompetencën të vendosë për çështjet që lidhen me kushtetutshmërinë e partive politike dhe veprimtarinë e tyre, në kuptim të Nenit 9. Ndërsa Neni 8 i Ligjit për Partitë Politike parashikon ndalimin e veprimtarisë antikushtetuese dhe rolin e Gjykatës Kushtetuese në këtë proces. Pra, nuk kemi të bëjmë me një parim të bukur, por pa mekanizëm zbatimi. Kushtetuta ka përcaktuar detyrimin, ligji ka konkretizuar kriteret dhe institucioni kompetent për shqyrtimin e kushtetutshmërisë ekziston.
Sigurisht, nuk mund të shpallet një parti antikushtetuese vetëm sepse kryetari ka pushtet të përqendruar apo sepse ekzistojnë konflikte të brendshme. Duhet të shqyrtohen statutet, proceset zgjedhore, e drejta e konkurrimit, pjesëmarrja e anëtarësisë dhe veprimtaria konkrete. Por pikërisht ky shqyrtim është detyrim që nuk mund të zëvendësohet me heshtje institucionale. Këtu lind pyetja tjetër: Kush e ka verifikuar seriozisht nëse partitë tona i përmbushin kriteret kushtetuese të demokracisë së brendshme? Dhe nëse nuk i përmbushin, pse këto dispozita mbeten vetëm në letër?
Nuk bëhet fjalë për të ndaluar partitë, për të kufizuar pluralizmin apo për të cenuar lirinë politike të qytetarëve. Përkundrazi, bëhet fjalë për të mbrojtur pluralizmin nga përvetësimi i tij prej strukturave që nuk garantojnë demokracinë brenda vetes. Liria për të krijuar parti nuk është liri për të mohuar parimet demokratike në organizimin e tyre.
Neni 9 përcakton detyrimin kushtetues. Neni 7 i ligjit konkretizon kriteret. Neni 131 përcakton autoritetin që shqyrton kushtetutshmërinë. Këto tri dispozita formojnë një zinxhir juridik që nuk mund të shpërfillet. Prandaj, pyetja e titullit nuk kërkon një dënim politik paraprak, por një përgjigje juridike të mbështetur në fakte: a i përmbushin partitë tona detyrimet që u imponon Kushtetuta, apo funksionojnë në kundërshtim me to?
Nuk mund t'u kërkojmë qytetarëve të respektojnë Kushtetutën, ndërsa organizatat që kërkojnë t'i përfaqësojnë të mos japin llogari për respektimin e saj. Provat tregojne mjaftueshem per cenimin e Kushtetushmerise te partive kryesore ne Shqiperi. Kushtetuta nuk është pronë e partive. Partitë janë subjekte të Kushtetutës. Asnjera prej tyre nuk mund te jete mbi te.
Auron Janku
Editorial
9 November 2026, 14:01
Eugen Beçi
Eugen Beçi
Në datën 5 nëntor 2026, pas publikimit të Raportit të Komisionit Europian për Shqipërinë, Unioni i G...
Editorial
9 November 2026, 10:20
Auron Janku
Auron Janku
Një popull që kërkon vazhdimisht një sundimtar më të mirë, ndoshta nuk e ka kuptuar ende se problemi nuk ë...
Editorial
9 November 2026, 10:16
Agim Nesho
Agim Nesho
Represioni policor i Ramës ndaj protestës popullore nuk është shenjë e mbajtjes së pushtetit, por rritjes së cmi...
Editorial
8 November 2026, 07:42
Irena Beqiraj
Shqipëria ka prodhuar gjatë tri dekadave të fundit një numër të konsiderueshëm njerëzish të pasur. Disa e kanë...
Editorial
6 November 2026, 21:10
Eugen Beçi
Eugen Beçi
Miratimi i Vendimit Nr. 13, datë 2.11.2026, nga Mbledhja e Gjyqtarëve të Gjykatës Kushtetuese — përmes të...
Editorial
3 November 2026, 10:15
Auron Janku
Shqipëria po ndjek episodin e radhës të një reality show politik. Këtë herë protagonistët janë Kryeministri Edi Ra...
Editorial
3 November 2026, 10:09
Irena Beqiraj
Në historinë e Benito Mussolinit ka një episod që meriton të kujtohet sa herë flasim për marrëdhënien mes një...
Editorial
29 October 2026, 11:17
Auron Janku
Auron Janku
Në daljen e tij të fundit publike, Kryeministri iu drejtua një pjese të popullit të pakënaqur me fjalët “...
Editorial
27 October 2026, 13:48
Meri Lika
Meri LIka
Sot, ndërsa Tirana ende mban gjurmët e protestave të javëve të fundit, qeveria e nisi ditën me një lajm për ...
Editorial
26 October 2026, 11:25
Agim Nesho
Aleksandër Vucic nuk ishte vetëm një lider i fortë nacionalist në Ballkan. Ai ishte përfaqësues dhe zbatues i një proje...