LIVE UPDATES
Editorial

Protestat që rindërtuan “indin shoqëror” dhe dhuna

Pyetja është nëse besimi shtrihet përtej familjes, miqve dhe partisë, deri te bashkëqytetari që mendon ndryshe.

22 October 2026, 17:23 Nga Zef Preci
Protestat që rindërtuan “indin shoqëror” dhe dhuna
Zef Preci

Modelet shoqërore dhe protestat 

Në shkencat sociale e politike, “role model” është personi që merret si shembull dhe sjellja e të cilit imitohet nga të tjerët. Por fama, pasuria apo pushteti nuk e bëjnë vetvetiu dikë model pozitiv. Ky vlerësohet nga kompetenca, integriteti dhe përputhja mes fjalës e veprës: prindi që edukon me sjellje, mësuesi që vlerëson drejt dhe drejtuesi që pranon llogaridhënien. Por a ndodh kështu në vendin tonë? Çfarë “tradite” kemi krijuar gjatë tri dekadave të fundit në këtë drejtim? Me këtë lidhet edhe koncepti “social fabric”, ose indi shoqëror: marrëdhëniet e besimit, bashkëpunimit dhe solidaritetit që mbajnë bashkë njerëzit e komunitetet. Nëse modeli tregon një mënyrë sjelljeje, indi shoqëror pasqyron lidhjet që ndërtojmë me të tjerët. Pyetja është nëse besimi shtrihet përtej familjes, miqve dhe partisë, deri te bashkëqytetari që mendon ndryshe.

Si kanë ndryshuar modelet pas vitit 1990?

Siç dihet, ndryshimet sistemike të vitit 1991, që shënuan fillimin e kalimit nga izolimi komunist drejt demokracisë dhe ekonomisë së tregut, u shoqëruan me transformime të thella dhe emigrim masiv. Në një skicë interpretuese të këtij procesi, jo në një renditje të matur të figurave më të admiruara, modelet e krijuara mund të përshkruhen si më të shumëllojshme: krahas prindit, mësuesit dhe profesionistit, shfaqen sipërmarrësi, emigranti i suksesshëm, sportisti dhe personazhi mediatik. 
Në të vërtetë, pluralizimi ishte dhe është mundësi zgjedhjeje, jo humbje automatike e vlerave.

 Mendoj se në shoqërinë tonë postkomuniste problemi lind kur suksesi ngatërrohet me pasurimin me çdo kusht dhe autoriteti me zotërimin e pushtetit, jo me kompetencën dhe besueshmërinë. Rrënimi strukturor dhe institucional i partive politike ka sjellë vlerësimin vetëm të rezultatit, pa pyetur se si është arritur ai. Kështu, shoqërisë i paraqiten si modele edhe privilegjet, abuzimet me detyrën publike apo pandëshkueshmëria e instaluar. Mesazhi që u është përcjellë të rinjve është se puna dhe ndershmëria vlejnë më pak se lidhjet dhe afërsia me njerëzit me ndikim.

Për indin shoqëror, pyetja përcaktuese është: a na mëson suksesi i dikujt të bashkëpunojmë sipas rregullave të përbashkëta, apo të kërkojmë mbrojtje vetëm te “tanët”? Në rastin e dytë, solidariteti rrezikon të mbyllet brenda familjes, rrethit të interesit apo partisë, ndërsa tjetri shihet si rival ose kërcënim, jo si bashkëqytetar. Kështu, besnikëria ndaj grupit ka zëvendësuar besimin te institucionet dhe rregullat: qytetari kërkon jo të drejtën që i takon kujtdo, por ndërhyrjen që sigurohet vetëm përmes njohjeve.

Cilat janë sfidat sot?

Sfida kryesore, në gjykimin tim, është besueshmëria: a shpërblehen aftësia dhe ndershmëria apo lidhjet dhe bindja? Edhe gjatë fushatës së vitit 2025, kryeministri Rama paraqiti të rinjtë e platformës “Deputeti që Duam” si shembuj të mundësive për përfshirje dhe të kalimit të stafetës (fjala në Elbasan). Por promovimi elektoral nuk mjafton për ta kthyer një kandidat në model shoqëror. 

Testi ishte dhe mbetet dëshmimi i kompetencës, i pavarësisë së gjykimit dhe i përgjegjësisë ndaj qytetarëve, përfshirë aftësinë për të kundërshtuar drejtuesin. Rreziku, tashmë i pranishëm në partitë politike dhe në shoqërinë e sotme shqiptare, qëndron te mesazhi se suksesi vjen nga përzgjedhja prej udhëheqësit, jo nga merita. Kjo nuk do të thotë se unë po paragjykoj të rinjtë e promovuar, por mendoj se duhet të dallojmë përfaqësimin nga përdorimi i rinisë si imazh elektoral, siç ka ndodhur e ndodh sidomos gjatë dy dekadave të fundit. Një ind shoqëror i shëndetshëm kërkon qytetarë autonomë dhe institucione të besueshme, jo vetëm besnikëri ndaj individëve të fuqishëm politikisht.

Si duhen kuptuar protestat e javës së kaluar?

Protestat e filluara më datën 13 të këtij muaji ndërthurën kërkesat për arsim e perspektivë punësimi me pakënaqësi ndaj qeverisjes dhe u shoqëruan me dëmtime pronash e përplasje me policinë. Studentë të intervistuar nga mediat vendase dhe të huaja shprehën ndjesinë se zëri i tyre nuk dëgjohej. Kjo ndihmon të kuptohet pakënaqësia, pa provuar motivet e secilit apo shkaqet e dhunës. Në këtë këndvështrim, protesta paqësore katërmujore e lëvizjes “Revolucioni i flamingove” duhet lexuar edhe si një përpjekje për rindërtimin e indit shoqëror: njerëzit bashkohen për një interes publik.

Kjo nuk është vetvetiu shenjë shpërbërjeje, as provë se një brez është pa modele. Megjithatë, shpjegimi i pakënaqësisë nuk justifikon dhunën. Komiteti Shqiptar i Helsinkit ka kërkuar dallimin e përgjegjësive individuale, hetim të paanshëm dhe përdorimin e forcës policore vetëm në përputhje me parimet e ligjshmërisë, domosdoshmërisë dhe proporcionalitetit.

Prandaj, qetësia në rrugë, e vendosur me forcën e policisë, nuk mjafton: rendi publik nuk e zëvendëson besimin qytetar. Duhen dëgjim, drejtësi, zgjidhje konkrete dhe llogaridhënie, duke filluar nga kryeministri Rama. Modeli pozitiv provohet te pushtetari që mban përgjegjësi, polici që respekton ligjin dhe qytetari që mbron të drejtat pa cenuar të tjerët. Shoqëria nuk mbahet bashkë nga frika apo besnikëria ndaj udhëheqësit, por nga bindja se rregullat vlejnë njësoj për të gjithë dhe se zëri i qytetarit ka peshë. Vetëm kështu mund të rindërtohet indi shoqëror dhe të parandalohet kthimi i pakënaqësisë së pazgjidhur në kriza të përsëritura.

Zef Preci

Sondazh

Editorial 22 October 2026, 10:10 Auron Janku

DERI KU I SHËRBEN DHUNA PROTESTËS?

Kur revolta duhet t’i hapë rrugën mosbindjes civile Ka një çast në jetën e çdo shoqërie kur pakënaqë...

Editorial 16 October 2026, 18:06 Irena Beqiraj

Sot është turp të jesh socialist !

Irena Beqiraj Sot është turp të jesh socialist ! Teksa shikoj videot e të rinjve që hiqen zvarrë, ndiej turp për të ma...

Editorial 10 October 2026, 22:50 Auron Janku

Tri shtyllat e një demokracie moderne

Nuk mjafton të ndryshojmë herë pas here një nen të Kushtetutës, një dispozitë të ligjit për partitë pol...

Editorial 10 October 2026, 15:36 Bojken T

Nuk ka më para si kjo që bëjmë ne…

Në Shqipëri, duket se gjithçka mund të kthehet në para: pushteti, fama, trupi, marrëdhëniet dhe madje edhe turpi. Mjafton...

Editorial 4 October 2026, 07:34 Auron Janku

KUSH E ZOTËRON SHTETIN?

Auron Janku Kur pushtetet harrojnë se shteti nuk është pronë e askujt Ka një moment kur një konflikt për para pushon s&...

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Rama sqaron deklaratën: Mendimi im, nuk i japim leksione qeverisë maqedonase për vendimet...

Mickoski pyetet për incidentin e himnit në Pustec: Nuk e kemi ndjekur aktivitetin deri në fund...

Rama përballet me gazetarin në Qafë Thanë: Çfarë je ti, protestues?

“One Stop Shop”/ Mickoski: Është kënaqësi që po bëjmë ketë bashkëpunim për një pikë kontrolli...

Kërcënoi bashkëshorten se do ta vriste dhe qëlloi me armë në ajër, arrestohet 40-vjeçari...

Vodhën sende me vlerë dhe 30 mijë euro në një banesë, arrestohen dy persona në Durrës

Aksident në Fier/ Makina del nga rruga dhe përfundon në kanal, mister fati i drejtuesit

Nis nga nesër “One Stop Shop” me Maqedoninë e Veriut, Rama: Kemi shumë gjëra që duhet t'i bëjmë...

Rama mbërrin në Qafë Thanë, takim me Mickoskin, në fokus sistemi i përbashkët kufitar...

Me flamurin kuqezi në duar, protestuesit ngjiten në monumentin e Skënderbeut

Tensione në protestë/ Policia hyn në lokale dhe shoqëron protestuesit me forcë

Rama: Tirana që do të fitojmë në 9 maj kërkon fuqi të madhe qeverisjeje në 10 maj

Protestuesit zhvendosen tek Kryeministria/ Policia vendos kordone në akse kryesore rrugore

"Kemi nevojë për një PS më të organizuar"/ Rama: Rruga e Durrësit sot, si një film i së shkuarës

Rama: Tiranën e transformuar nga vendi i mbijetesës në vendin që kërkon cilësi

“Ndal plaçkitjes, shtypjes, ikjes/Protestuesit ngrenë banderolen gjigande para Ministrisë së Arsimit

Policia “gardh” para Ministrisë së Arsimit, nuk lejon protestuesit të bllokojnë Rrugën e Durrësit

Rama nga Asambleja e PS-së: Vit pas viti do të dyfishojmë rritjen e pensioneve

Revoltat kundër qeverisë Rama, protestuesit mblidhen te Ministria e Arsimit

"Deri në 2030 do japim 55 mijë celësa"/ Rama: Mbështetje për fëmijët me aftësi të kufizuara

"Kanë mbajtur mbi shpinë Shqipërinë me kockat e varfërisë së vet"/Rama:Jemi në borxh me pensionistët

“Poshtë diktatura”/ Studentët e presin me thirrje pasi doli nga Asambleja, Rama i përshëndet me dorë

Rama: PS do ta fitojë sërish Tiranën dhe Shqipërinë se është rruga nga kalon bashkimi me Europën

Rama: Me trëndafilin në dorë dhe kurajën në zemër, asgjë s’na ndal

Rama: Kemi bërë gabime dhe faje, por kemi aftësinë të ringrihemi

"Goditja e njerëzve në krye të detyrës nuk falet"/ Rama: Erion Veliaj je në gabim!

Elisa Spiropali dhe Plarent Ndreca jashtë PS-së/ Rama e konfirmon nga Asambleja e Tiranës

Rama: Kush do të sillet si e ëma e Zeqos në majë të thanës, s’ka vend në këtë familje politike

Rama: Si mund të largohet nga puna kryepolicja e Tiranës pse nuk u bën ‘like’ e ‘share’

"Veliaj ta kuptojë se është gabim me PS-në"/ Rama: Kush ndjek këtë kuturisje do ndëshkohet

Rama: Vendimi i GJK-së për ta lënë Veliajn në detyrë është absurd

Mbërrijnë socialistët te Akademia e Arteve, kontrolle në hyrje dhe prani e shtuar e policisë

Berisha: Pas 35 vitesh, rikthehet partia-shtet,ekipet ndërkombëtare damkosën zgjedhjet e 11 majit

Peleshi u përgjigjet kritikave të Spiropalit: Në parlamentin shqiptar politika bëhet personale

Revolta studentore në Tiranë/ Qytetarët njëzërëshi: Në 28 nëntor ne do dalim

Qytetarët vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, policia i ndjek nga mbrapa

Përplasje në protestën përpara Kryeministrisë, policia zhvendos protestuesit nga Bulevardi

Protesta tek Kryeministria/Qytetarët shtyhen më forcë, focat policore nuk lejojnë protestën paqësore

Debat në Komisionin e Ligjeve për aktin normativ të tubimeve/ Bylykbashi: Rama nuk i përballon...

Pas reshjeve të dendura të shiut, hapet njëra nga portat e HEC-it të Komanit

Kanosi me armë zjarri një 31-vjeçar, arrestohet 20-vjeçari në Tiranë, procedohet penlisht i ati

Elementët dekorativë shkëputen nga fasada e pallatit në Durrës, bien mbi një makinë...

Ish-kandidati për Bashkinë e Himarës paraqitet në SPAK, ende pa detaje mbi arsyen e thirrjes

Arrestohet 25-vjeçari, do t'i merrte 1 mln euro një biznesmeni duke iu prezantuar si funksionar...

Përplasje tek Kryeministria/ Efektivët e policisë presin me forcë protestuesit, i shtyjnë me dhunë

Policia nuk i la të protestonin te Kryeministria, qytetarët marshojnë mes për mes makinave në rrugë

Policia i shtyn me forcë në trotuar, protestuesit thirrje: Poshtë diktatura

Greta Thunberg: Shqiptarët kanë treguar se çfarë do të thotë t'i rezistosh shkatërrimit të natyrës

Protestat qytetare në Tiranë/ Protestuesit mblidhen para Kryeministrisë

Balla përplaset me Shehajn: A do ta votosh kërkesën e prokurorisë italiane...

Berisha: Rreth 1 miliard euro do jenë shpenzime operative për hajdutët e administratës...

Berisha: Rrogat e ulëta duhet të rriten me 50%, rrogat e mesme me 30%!

Berisha: Buxheti nuk është 10 miliardë euro, por 5.5 miliardë! Pensionistët marrin 1 përqind...

Drogë në berberhane, thika në servis dhe përforcues grushti në banesë, arrestohet 44-vjeçari...

Marshimi paqësor i protestuesve / Forcat e policisë i ndjekin nga pas me furgona të shumtë

Protestuesit vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, efektivët i ndjekin nga mbrapa

"Pediatria me legen se nuk ka ujë lavamani"/ Korreshi për spitalin e Lushnjes

Tensionohet situata te Kryeministria/ Policia shtyn me forcë protestuesit paqësorë

Protestuesit zhvendosen te kryeministria, policia iu bën thirrje të lirojnë bulevardin